Sivas katliamına ilişkin değerlendirmeler

"Sivas davası"nın bugüne (yani geçen 19 yıl boyunca) kadar mahkeme önüne çıkarılamayan 7 firari sanığından 5''inin dosyasının zaman aşımına uğraması Sivas katliamının bu kez daha etraflıca tartışılmasına neden oldu. Bildiğiniz diğer iki sanığın dosyaları hayatta olmadıkları için tabii olarak kapatıldı. Bu mahkeme kararı, davanın "İnsanlığa karşı suçlar" kapsamında değerlendirilerek "zaman aşımı"ndan kurtarılması talebinde bulunan başta mağdur yakınları ve Alevi cemaati olmak üzere toplumun önemli bir kesiminin itirazına ve isyanına neden oldu. Mahkemenin 5 sanığı ceza yasasının "İnsanlığa karşı suçlar" maddesi kapsamında yargılamamasının tek başına yadırganacak bir yönü bulunmuyor. Çünkü "İnsanlığa karşı suçlar" maddesi ceza yasasının 2005''te yürürlüğe giren yeni biçiminde yer alıyor. Dolayısıyla mahkeme, kanunda yer verilen bu yeni maddeyi bu tarihten önce işledikleri suçtan yargılanan 5 sanığın aleyhine sonuç vermemesi için dikkate almadı.

Ancak unutmayalım ki, mahkemenin davanın Sivas katliamı sırasında kamu görevlisi olan ve yakınlarda ölen bir sanığı hakkında, eğer hayatta olsa idi hakkında "İnsanlığa karşı suçlar" maddesinin işletilebileceği yolundaki açıklaması gerçekten şaşılacak bir yorumdur. Çünkü ceza yasasının "İnsanlığa karşı suçlar" başlıklı 77. maddesinde suçun tanımından sonra sıralanan fiillerin bu suçun ancak "kamu görevlileri" tarafından işlenmesi durumunda sübut bulacağına dair tek bir cümle yoktur. Bilmiyorum doğrusu, mahkeme başkanı bu yorumu bir üstte bulunan "Soykırım" maddesinin neden olduğu çağrışımların etkisiyle mi yaptı acaba?

Sivas katliamına ilişkin mahkeme sürecinin bu son faslını böylece özetledikten sonra – davanın 33 tutuklu sanığı hakkında Yargıtay''ca 2000 yılında onaylayan mahkumiyet kararlarının gözden geçirilmesini daha sonraya bırakarak- bu korkunç olaya ilişkin medyada karşımıza çıkan değerlendirmelere geçebiliriz.

Bu değerlendirmeleri kabaca şöyle sınıflandırabiliriz:

a- Davaya ilişkin son mahkeme kararının 5 sanığın dosyasına "zaman aşımı" uygulaması iktidar partisinin ve dolayısıyla hükümetin etkisi ve telkini çerçevesinde gerçekleşmiştir.

b- Sivas katliamı toplumun "dinci" ya da "İslamcı" olarak nitelenen muhafazakar kesiminin eseridir.

c- Benzerleri gibi Sivas katliamı da "derin devlet"in ülkede Sünni-Alevi gerginliğini tırmandırmak için sahneye koyduğu "tezgah"lardan birisidir. Öncekiler gibi Sivas katliamının hemen ardından gerçekleştirilen Başbağlar katliamı bu tezin en önemli delilidir. Sivas katliamını önlemek için gerekli önlemleri almayan idareye yönelik eleştirileri de bu sınıfa dahil etmek gerekiyor.

Bu değerlendirmelere ilişkin –yine kısaca- şu üç değerlendirmenin yapılmasından yanayım ben:

Birinci (a) değerlendirmeyi haklı çıkaracak bir gelişmenin varlığından söz etmek imkansızdır. Başbakan''ın "yoruma açık"/"ikircikli" açıklaması kafaları karışırsa da, bu sözlerden söz konusu tezi destekleyen bir sonuç çıkarılamaz.

İkinci ''(b) değerlendirme, ateş altına alınan kesimlerin haklı olarak itiraz ettikleri gibi son derece "toptancı", Müslümanları bir blok olarak gören ve onları rencide edici niteliktedir.

Üçüncü (c) değerlendirme ise Türkiye söz konusu olduğunda "muhtemeldir" dememenin imkansız olduğu bir yaklaşımı dile getirmektedir. Sivas''ta katliam günü kimin-kimlerin elinin olduğunu kesin olarak bilmesek de, Devletin ve "derin devlet"in böyle bir günde meydanı boş bırakabileceğini düşünmek akla yakın bir düşünce değildir. (Bilmiyoruz, önceki ve sonraki benzerleri gibi Sivas katliamı da belki "Ergenekon"un bir işidir!)

Bu bahsi de böylece özetledikten sonra gelelim meselenin hepimizi düşündürtmesi gereken asıl yönüne:

Bu çerçevede söyleyeceklerime bu ay ikinci kez kendisinden alıntı yaptığım Ayşe Böhürler''in dünkü (17 Mart) yazısının ilk cümlelerini aktararak başlayacağım. "Zulmü alkışlayamam / Zalimi asla sevemem" başlıklı bu yazı şöyle başlıyor: "Mehmet Akif bu şiirinde aslında temel bir insani değere ve İslami düstura gönderme yapar. Zulmü alkışlamamak da en az zulüm yapmamak kadar önemlidir. Din, inananların tarafını bu düstur ile belirler."

Biliyorsunuz, Böhürler''in yazısına uygun gördüğü başlık, Mehmet Akif''in –Başbakan''ın da çok sevdiği ve sıkça tekrarladığı- ünlü şiirinin ilk dizesidir. Şiirin –tamamı olmasa da- bu ilk dizesi sizin gibi benim gözümde de -inançlı olup olmaması fark etmez- her insanın sıkı sıkı sarılması gereken bir düsturu ifade etmektedir.

Şimdi de –Akif''in bu dizesini düşünerek ya da mırıldanarak- şu soruya cevap arayalım:

İçindeki insanlarla ateş ve duman içinde bırakılmış Madımak otelinin önünde toplanan ve gözlerinin önünde sahneye konan "pogrom"un alkışla sloganlarla –ve hatta tekbir getirerek- bir an önce başarıyla sonuçlanmasını isteyen binlerce (5000 diyen de var, 10.000, hatta 15.000 diyen de) Sivaslı hakkında Akif ne düşünürdü acaba? Sizi bilmem ama benim bu soruya ("soruma" daha doğrusu) cevabım şudur: Şair tabii ki o ünlü dizesini mırıldanırdı: "Zulmü alkışlayamam, zalimi asla sevemem:"

Nüfus Kağıdı''nda doğum yeri olarak Sivas adının geçtiği, Sivaslı arkadaşları olan birisi olarak Sivas katliamı söz konusu olduğunda düşünülmesi ve konuşulması "asla" unutulmaması gereken hususun bu olduğunu –bir kere daha- söylemeliyim. Devletler zamanla "derin" niteliklerini kaybedebilir; "gizli eller" zamanla devreden çıkarılabilir; "Ergenekon"un kökü zamanla hepten kurutulabilir; memlekette zamanla benzer olaylara anında müdahale edebilen dirayetli idareciler görev alabilir... Bütün bunlar olmayacak işler değil...

İyi güzel ama içeride "o insanlar" bulunduğu için ateşe verilen bir otelin önünde "zulmü alkışlayanlar", onlar nasıl bir yol izleyecekler?

Yarınki yazıda bıraktığımız yerden devam ederiz.