Tepki yanlış değil, ancak...

Başbakan Erdoğan, “İran ve nükleer silah” konusundaki açıklamalarına The Guardian''dan sonra El Cezire''dan Yusuf Şerif''e verdiği mülakatta da devam etmiş.

Önümdeki haber, Başbakan''ın, bir başkasında nükleer silah varken İran''a yüklenilmesini “haksızlık ve adaletsizlik” olarak nitelediğini söylüyor. Başbakan, şöyle konuşmuş: “Ambargo kararını alanlarda nükleer silah var mı, yok mu? Şimdi sende nükleer silah olacak, sen de bir başkasında nükleer silah varsa ambargo uyguluyorum diyeceksin, Bu adil değil.”

Başbakan''ın İran''ın nükleer silah elde etmek için çaba sarf ettiği yolundaki büyük tartışmayı “dedikodu”dan ibaret saymasını şimdilik bir kenara bırakıp, yukarıda alıntıladığım sözlerinden devam edelim:

Başbakan''ın, nükleer silaha sahip devletlerin İran''ın bu silaha sahip olmaması için yaptıkları baskıyı “haksızlık ve adaletsizlik” olarak nitelemesi ilk bakışta –yani saf ve duru bir akıl yürütme sonucunda- çok yerinde bir tepki gibi görünüyor. Yalan değil doğrusu; sende var ise onda niçin olmasın? Bu meret madem ki kötüdür, o halde sende niçin var?

Başbakan''ın konuya ilişkin bu değerlendirmesinin bir benzeri ile bir “okur mektubu”nda karşılaştım.

Bu ayın ortalarında Le Monde gazetesinin yayımladığı dört imzalı bir çağrıyı değerlendiren bir yazıya gelen “okur yorumları” içinde şu da vardı:

“Biz Afrikalılar /ya da Arapların nükleer silaha sahip olma hakkımız yok. Ama Fransa ve bir avuç beyaz ülkenin bu hakkı var. Eğer bunun adı ırkçılık değilse ne? “Minör” halkların nükleer bombaya hakkı yok ama “majör” halklar insanlığın geri kalanının hayat ve ölümüne karar verme hakkına sahip…”

Aynı biçimde akıl yürütürseniz, Başbakan gibi bu “okur yorumu” da haklı bir itirazda bulunuyor, diyebilirsiniz.

Ama ne yazık ki, devletler arası ilişkiler bu “saf ve duru” mantıkla, akıl yürütmeyle işlemiyor.

Ayrıca isterseniz, yeri gelmişken, bu karşılaştırmaya ilişkin şu soruyu da soralım:

Türkiye nükleer silah sahip ülkeler arasında yer alsaydı, Başbakan, benim bir “vatandaş”ın sade akıl yürütmesi sonucu olarak değerlendirdiğim bu açıklamayı aynı rahatlık-kolaylıkla yapar mıydı?

Dönelim Le Monde''da yer alan “çağrı”ya.

Çağrının altındaki dört imzadan özellikle ikisi çok dikkat çekici. Bunlar biri sağdan biri soldan olmak üzere iki eski başbakan. Yani sırasıyla Alain Juppe ve Michel Rocard.

Çok dikkat çekici gerçekten; özellikle de Juppe gibi Fransa''yı ne yapıp edip nükleer güçler arasına sokmaya çalışmış siyasi bir cenahtan –”Gaulist” yani- gelen bir eski başbakanın dünyanın nükleer silahlardan arındırılmasını isteyebilmesi.

Ayrıca yorumcuların haklı olarak hatırlattıkları gibi, bu iki eski başbakanın görevleri başındayken devletlerinin nükleer silah sahibi olmasından memnuniyetle söz eden açıklamaları varken.

(Bu arada, siyasi hayatı boyunca Juppe''den farklı olarak nükleer silahlarla arası iyi olmayan Michel Rocard''ın babasının –Prof. Yves Rocard- Fransa''nın bu dünyadan silinesi silahı edinmesinde büyük katkısı olduğunu da unutmayalım.)

Çağrıcılar, imzaladıkları kısa metinde önce nükleer silahların “soğuk savaş” döneminde oynadığı “caydırıcılık” rolüne hatırlatıyorlar. Sonra, bu silahların diğer ülkelerin de (Hindistan, İsrail, Pakistan) sahip olmalarıyla “bölgesel krizler”in çözümü amacıyla işe karışmaya başladıklarını söylüyorlar. Nükleer silah sahibi olmak isteyen yeni adayların da peş peşe gelmeye başlaması, artık, bütün tarafların katılımıyla eksiksiz bir nükleer silahsızlanma için gayret gösterilmesini zorunlu kılmaktadır. Çağrının Obama''nın 6 Nisan''da Prag''da yaptığı ve özellikle nükleer silahsızlanma “ütopyasını” söz konusu ettiği konuşmasına atıf yaptığını söylemeyi de unutmayalım.

Çağrı, belli ki, Fransa''da V.Cumhuriyet''in övünç kaynağı olan nükleer silahlarından vazgeçmesini de istiyor. Cumhurbaşkanı Sarkozy''nin bu konuya hiç mi hiç sıcak bakmadığını, bu konuda “Gaulist dogma”ya sıkı sıkı bağlı olduğunu ilan ettiğini söylemeye gerek yok herhalde.

Evet, Obama''nın -çağrının da atıfta bulunduğu- 6 Nisan''da Prag''ta yaptığı o yeni-farklı konuşma…

Bu konuşmanın neredeyse tamamı nükleer silahsızlanmaya ayrılmıştı. “Nükleer savaş tehlikesinin azaldığı, buna karşın nükleer bir atak tehlikesinin artığının” belirtildiği bu konuşma, alışık olmadığımız bir biçimde, bu silaha sahip her devlete silahsızlanma yolunda yapılan ciddi bir çağrıydı. Obama, XX. yüzyılın özgürlüğün savunulduğu bir yüzyıl olması gibi, XXI. yüzyılın da “korkular”dan arındırılmış bir yüzyıl olması gerektiğini söylüyordu. ABD''nin nükleer bir güç olarak – ve bu silahı bugüne kadar kullanmış tek güç olarak- bu süreçte moral bir sorumluluk yükleneceğini bildiriyordu. Bu çerçevede şu yol haritasını açıklıyordu: Nükleeer silah sahibi ülkeler silahsızlanmaya yönelirken, henüz elde etmeyenlere bu yol kapatılacaktı. New York ya da Moskova, İslamabad ya da Tokyo ve Tel-Aviv, Paris ya da Prag, bir nükleer silahın patladığı her büyük şehirde yüzbinlerce insan ölecekti…

Toparlayacak olursak: Başbakan''ın –ve “okur yorumu”nun- “Sende varken onun da olmasına niçin hiddetleniyorsun” tarzındaki tepkisi, söylediğim gibi, sade-saf- arı nitelikte bir akıl yürütmenin ürünü. Yani bir bakıma: “Eşitsizlik”e karşıysak, nükleer silah sahibi olmak söz konusu olunca da “eşitliği” savunmalıyız…

Ama dediğim gibi, ne yazık ki devletler arası işler böyle yürümüyor.

Dolayısıyla en iyisi, İran''ı da nükleer silahlanma yarışında “eşit” kılmayı istemekten ziyade, Obama''nın Prag konuşmasıyla ateşlenen nükleer silahsızlanma “ütopyası”nın arkasına takılmaktır.