7.2"lik kâbustan AGİT"e

İnsanın haklarının, sınırları, coğrafyaları aşan global bir perspektifte değerlendirildiği yeni bir tarihsel dönemin eşiğindeyiz. İşte bu yeni dönem öncesinde İstanbul, AGİT gibi hem uluslararası ilişkilerin, hem de demokratik geleceğin ilkelerinin belirleneceği çok önemli bir zirveye ev sahipliği yapıyor.

Burada önemli olan, İstanbul''un bir ev sahipliğinden öte, gelecek yüzyıla damgasını vuracak olan AGİT kararlarının alınması sürecinde önemli aktörlerden birisi olup olamayacağıdır. Pekala Türkiye, 21. yüzyılı şekillendirecek bir demokrasi projesinin önemli aktörlerinden birisi olabilir.

Muhtemelen ABD Başkanı Clinton da Georgetown Üniversitesi''nde yaptığı konuşmada, "21. yüzyılın büyük ölçüde, Türkiye''nin, bugünkü ve yarınki rolünü nasıl tanımlayacağına bağlı olarak şekilleneceğine inanıyorum" derken böyle bir gerçeğin altını çiziyordu..

Peki, nasıl bir Türkiye 21. yüzyılı şekillendirecek, ya da nasıl bir Türkiye gelecek yüzyıldaki "insanlık projesi"nin önemli bir aktörü olacak? Elbette, Clinton''un da altını çizdiği gibi, "İstikrarlı, demokratik, insan haklarına saygılı, laik bir İslam ülkesi olarak Avrupa''nın tam bir parçası olabilirse, gelecek daha iyi şekillenecektir."

Kuşkusuz, Clinton''un sözlerini aktarırken "demokrasi"ye referans aramak gibi bir niyetimiz yok. Sadece toplumun yıllardır seslendirdiği, talep ettiği değerlerin çok uzaklardan bir devlet başkanı tarafından da dile getirilmesini kayda almak, o kadar.

Bu arada, Clinton''un Türkiye vurgusunu sadece "Türkiye''yi bölgenin jandarması yapmaya yönelik açıklamalar" şeklindeki yorumlamaları, içinde fazlaca "paranoya" özelliği taşıyan değerlendirmeler olarak gördüğümü belirtmek istiyorum.

Peki ama, ABD Başkanı''nın açıklamalarını bir "tuzak" olarak değerlendirmek, Osmanlı''dan bugüne geniş bir coğrafyayı kuşatan "nüfuz alanı" geleneğinin mirasçısı bir Türkiye''ye haksızlık olmaz mı? Kaldı ki Türkiye, hem Kafkas toplumları üzerindeki etkisi, hem de 21. yüzyılı belirleyecek enerji yollarının kavşak noktasındaki konumu açısından ABD için vazgeçilmez bir müttefiktir. ABD her şartta bu ittifakı devam ettirecektir, isterse askerlerin yönettiği bir Türkiye olsun. Ancak şu bir gerçek ki, demokrasisini tamamlayamamış, askeri vesayetin egemen olduğu, toplumsal çatışmaların zayıflattığı bir Türkiye hiç de ABD için makbul bir müttefik olmayacaktır. Zira böyle bir müttefik, uzun vadede Amerikan çıkarlarıyla da örtüşmez.

Görünen o ki, içinde yer aldığı stratejik coğrafya Türkiye''yi küresel bir aktör olmaya zorluyor. Eğer Ankara Soğuk Savaş döneminden kalma korkularını yenebilirse, kurulmakta olan yeni dünyada öncü bir "misyon" üslenmemiz pekala mümkün. Türkiye''nin potansiyel olarak "süper güç" olma özelliği taşıyan ülkeler kategorisinde yeralması dikkate alındığında, sanırım 21. yüzyıla dönük bir "Türkiye vizyonu" daha bir önem kazanacaktır. Yeter ki Ankara korkularına yenik düşmesin, kendi insanını potansiyel bir "korku" kaynağı olarak görmekten vazgeçsin.

17 Ağustos''tan sonra ikinci bir deprem acısıyla sarsıldığımız bir dönemde İstanbul''da gerçekleşecek AGİT Zirvesi, Türkiye''nin daha demokratik bir gelecek ve özgürlüklerle el sıkışması anlamını taşıyor.

Türkiye geçmişinde büyük acılar ve yıkımlar yaşadı. Ama bütün yıkımların ardından yepyeni bir Türkiye doğdu. Şimdi ise daha müthiş bir sınav yaşıyoruz. İlahi kudretin gücüyle şehirler sarsılıyor, canlarımız yok oluyor. Dileyelim ki, bu ilahi sınav, bütün bir toplumda ve Türkiye''nin hayat damarlarını tıkayan "kasvetli Anakara dükalığı"nda yeni umutlara ve demokratik açılımlara vesile olsun.

İşte tam bu noktada AGİT Zirvesi, Türkiye için bir kat daha önem kazanmış durumda. Ankara bu zirveden sonra gerçekten demokrasi ve insan hakları alanında ciddi adımlar atabilecek mi, yoksa hâlâ "kutsal devlet"in gücünü ispatlamak için kendi insanının en temel haklarını kısıtlamaya devam mı edecek?

1975''te Helsinki''de gerçekleşen ilk AGİT Zirvesi''nden bu yana tam 24 yıl geçti. O günden bu yana dünyada önemli değişimler oldu. Şimdi dünyanın önünde yeni bir durum ve sorunlar haritası var. "1975 Helsinki Sonuç Belgesi"nde, "Katılan devletler, ırk, cinsiyet, dil veya din ayrımı gözetmeksizin herkes için düşünce, vicdan, din ve inanç özgürlüğü dahil, insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı gösterir" ibaresi yer alıyordu. Gözlemciler, İstanbul zirvesinde de aynı şekilde "insani boyut"un önplana çıkacağı, "kişisel haklar, azınlık hakları, din ve vicdan özgürlüğü" gibi konuların ağırlıklı olarak zirvenin gündemini oluşturacağı görüşündeler.

7.2''lik bir deprem kâbusunun hemen ardından karşılamaya hazırlandığımız AGİT Zirvesi, umarız Türkiye için yeni demokrasi umutlarına vesile olur.