Stres testi

Yeni sermaye girişi mi? Kamulaştırma mı? Bankacılık sektörünün ABD''deki bundan sonraki durağı hangisi. Gerçekten nereye gittiğimiz hakkında Obama ve kurmayları dâhil, bir fikri olan var mı acaba. Durumun zor yanı, krizin merkez üssü olarak dünyayı etkileyen ve en büyük sorumlusu olarak görülen ABD ''siz çözümün, mümkün olmaması.

Piyasaları tedirgin eden kamulaştırma beklentisi mi, yoksa piyasalar, kamulaştırma kartına karşı kendi kozunu mu oynuyor. İşin içinden çıkılacak gibi görünmüyor. ABD ''de hükümet ve hazine yetkililerine bakarsanız, onlar kamulaştırmadan ziyade, likidite desteği sağlamayı ve hisse oranlarını arttırma seçeneklerini ön planda tutuyorlar. Piyasalara inandırıcı gelmese de şimdilik, görünen o.

Ama bir şartları var. Buna göre bankaların tek tek, stres testinden geçmesi ve sonuçlarına göre farklı plan ve likidite desteği sağlanmasını, ön koşul olarak öne sürüyorlar. Çünkü müdahale, destek derken, bütçe yükü, vergi mükellefi yükü artıyor, bunun ileride oluşturacağı tepkinin önünü kesmek için bulunan çıkış yolu bu. Peki, ilk müdahaleden sonra ne yaptınız, testlere niye o zaman başlamadınız veya testi geçemeyen bankanın durumu ne olacak, sorusu uzmanlarca sorulsa da, cevap yok. Sektöre gelince, onlar bu yaklaşıma karşı, çünkü sonuçların ne kadar kötü çıkabileceğini kendileri bile bilmiyor.

Peki, nedir meşhur stres testi,

Literatüre Basel I ile giren, eksiklikleri nedeniyle Basel II ile kapsamı genişletilen, bankacılık sektörünün, piyasalarda oluşan yapısal bozulmalar, ekonomik krizler ve riskler karşısında dayanıklılık gücünü analizlerle tespit etmeye, ölçmeye yarayan bir test.

Bu teste göre, kurumlar iki başlık altında değerlemeye tabi tutuluyor. Birincisi, hassasiyet testi, ikincisi senaryo analizleri testi. Bu iki analizde likidite riski, operasyonel risk ve kredi riski ile beraber, henüz gerçekleşmemiş olayların gerçekleştiği varsayımı üzerine yapılan değerlendirmeler ve ölçümlemeler yer alıyor.

Bu değerlemede, kur oynaklığı, faiz değişimleri, likidite sıkışıklığı, süreçte yaşanan değişimlerin, sermaye yeterliliklerinin ve aldıkları riskin bankaya ve sektöre olası etkileri inceleniyor; kısaca stres testi bu.

Analizler sonucunda, bankaların olası risklere karşı sermaye yeterliliği ve direncinin derecesi ortaya çıkarılıyor. Gerekirse düzenleyici kurulun müdahalesi ile bazı alanlarda pozisyonlarını azaltıp riskler azaltılabilir veya ek sermaye girişi istenebiliyor.

ABD''de şu anki durum ne?

ABD üzerinden değerlendirecek olursak, 25 büyük bankayı kapsayan testlerin sonucunda, sermaye girişinin çözüm olacağı veya varsa, olmayacağı bankalar ortaya çıkarılacak. Ancak uzmanlar, uzun zaman alması ve çok kapsamlı bir analiz süreci olmasından dolayı zamanlama açısından mevcut durumu fazla rasyonel bulmuyor. Ayrıca ciddi bir teknik ve teknolojik altyapı isteyen analizler olduğunu söylemeye gerek yok. Bu konuda sıkıntı olabileceği pek düşünülmese de, sorun, tutulan kayıtların gerçekliği konusundaki şüphelerin son derece yüksek olması.

Testin gündeme gelmesinde en önemli etken, sektörün ilk destek paketi ile aktarılan likiditeye rağmen yeni talep ile ortaya çıkması oldu. Citigrup''un 25 milyar dolara rağmen ek yardım isteği, AIG ''in üçüncü kez ve artan oranlarda likidite talebi, kaynakların doğru kullanılıp kullanılmadığı veya sorunun tahmin edilenden büyük olduğu endişelerini gündeme getirdi.

Obama testten geçmeyen bankaya sermaye enjekte etmeye yanaşmıyor. Bankalar teste girmek istemiyor. Sermaye ihtiyacı ve sıkıntısı gün geçtikçe artıyor, bakalım kazanan kim olacak. Sonuçta en son ihtimalin gerçekleşme oranı, yani tamamen kamulaştırma ihtimali daha çok konuşulur oldu.

Ve dünya bir orta oyunu olarak bu karşılıklı öneri ve itirazlar çerçevesinde piyasalarına yön vermeye çalışıyor.

Tüm bunların sonunda açık ve net görünen o ki, bankalar ve banka yöneticileri ile beraber ekonomide kamu yöneticilerinin de stres testinden geçmesinde fayda olacak. ABD hazine bakanı Timothy Geithner''in banka planını açıklarken engelleyemediği heyecanı ve endişesi, stres testinden geçebilecek yapıda olmadığını piyasaların fark etmesine yol açtı.