Çankaya, müstahkem mevkii

Bindokuzyüzotuzsekiz Cumhurbaşkanlığı seçimi. Millet Meclis''inde oylar kullanılmış, 348 oyun 348''si de İsmet İnönü lehine çıkmış. Meclis, tarihi boyunca bir daha göstermeyeceği büyük bir destekle yeni Reisicumhur''unu seçmiş.

Ancak görünürdeki bu desteğin arkasında İnönü lehine hummalı bir faaliyetin yapılmış olduğu anlaşılıyor. İnönü''ye rakip adayların başında olan Celal Bayar, İnönü''nün kendini Atatürk''ün halefi olarak göstermesinden ve ordunun desteğini almış olmasından hayıflanır ve bu konudaki endişelerini, dönemin Genelkurmay 2. Başkanı olan Asım Gündüz''e açar. Asım Paşa''nın hatıralarında söz konusu olay şöyle geçmektedir: "...devrin Başbakanı Celal Bayar koşa koşa Genelkurmay Başkanlığı''na gelmiş ve kararımızı öğrenmek istemişti... Başbakan''a Genelkurmay''ın fikrini anlattım. Meclis''in üzerinde bir kuvvet tanımadığımızı, ...Meclis''in en isabetli seçimi yapacağını söyledim. Celal Bayar ferahlamıştı. O, İsmet Paşa''dan çekiniyor ve İsmet Paşa için karar aldığımızı sanıyordu... Aradan bir iki gün geçmişti. Birinci Ordu Kumandanı olan Fahrettin Altay geldi... ''Birinci Ordu''da kolordu ve tümen komutanlarıyla toplantı yaptık ve İnönü üzerinde karara vardık'' dedi... Mareşal (Fevzi Çakmak, Fahrettin Paşa''yı dinledikten sonra) şöyle dedi: ''Bizim kararımız demokrasi prensipleri bakımından doğru ve yerindedir. Ancak dünyanın karışık durumu, nazilerin, faşistlerin ve komünistlerin şahlanmış ihtirasları karşısında Fahrettin Paşa''ya hak vermemek mümkün değil.'' İşte Atatürk''ün ölümünden sonra İsmet İnönü bu şekilde Cumhurbaşkanı olmuştur."

İnönü''nün Cumhurbaşkanı seçimini müteakip orduda yaşanan hissiyata ilişkin ilginç bir hatıratı Hıfzı Veldet Velidedeoğlu 10 Nisan 1988 tarihli Cumhuriyet gazetesinde anlatır. Bir askeri lisenin tarih öğretmeni, 1938 cumhurbaşkanı seçimlerinden sonra öğrencilerine şu sözleri söyler: "Çocuklar, askeri şerefinizin kıymetini biliniz. Cumhurbaşkanı''nı seçen başta Mareşal (Fevzi Çakmak) olmak üzere birkaç kumandandır." Öğrencilerden birinin, "Cumhurbaşkanı''nı Meclis seçmedi mi?" sorusu üzerine verdiği cevap da ilginçtir: "O, işin formalitesidir. Kumandanlar razı olmasaydı, o başıbozukların Cumhurreisi seçmek hadlerine mi düşmüştü."

Keza Atilla İlhan da seneler sonra bu seçimlere dokundurur bir yazısında (28 Mayıs 1989 - Nokta): "Babıali baskını neyse, İsmet İnönü''nün Cumhurbaşkanı olması da odur. Ordu ağırlığını koymuş ve tamamıyla iktidardan tasfiye edilmiş bulunan İnönü Cumhurbaşkanı seçilmiştir."

Neticede İnönü''yü Meclis seçmiştir ve her şey kurallara uygundur. Kimsenin seçime itiraz edebilme yetkisi yoktur. Meclis''in millet iradesini yansıtamadığı hallerde dahi, kimsenin milletin iradesi şu yöndeydi demesi mümkün değildir. Ancak şu bir gerçek ki, Meclis milletin oylarıyla seçiliyorsa da, Cumhurbaşkanı cumhurun oylarıyla seçilmiyor. Türk siyaset tarihi göstermiştir ki, Cumhurbaşkanlığı mevkii geçmişte başta askeriye olmak üzere bazılarınca siyaset zemini üzerinde müstahkem mevkii olarak telakki ediliyor. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin, Türkiye siyaset sathında her defasında bu kadar acılı geçmesinin bir sebebi de, bu müstahkem mevkiin rejimi için garantör olma vasfıdır. Bu noktanın sivil ellere geçmesinin neticelerini Celal Bayar ve Turgut Özal zamanında yaşayanlar, 28 Şubat sonrası Türkiye''sinde Cumhurbaşkanlığı konumunun ne kadar elzem bir görev icra ettiğinin de bilincindedirler.

Cumhurbaşkanlığı seçimi yaklaştıkça, bu göreve talip adaylarda aranacak en büyük özellik, bugünkü Reisicumhur gibi, bu bilince vakıf olma şartıdır.