Hiç devlet dinsiz olur mu?

Devleti Tanrı yarattı, der Protestanlığın babası Luther King. Katolik din devletinin en hararetli muhalifi olan Alman din adamı, Tanrının dünyaya iki ordu gönderdiğini söyler. Dinin ordusu kilise, çağrısını "Söz"le yapar ve kalplere bu yolla ulaşmaya çalışır. Onun hiçbir inanca zorla müdahale etmeye yetkisi yoktur. Dünyanın ordusu olan devlet ise, Sözle uslanmayanı kötekle dize getirecek "Kılıç"a sahiptir. Hak, kalbe ulaşmasa da, en azından adalet dünyada yerini bulacaktır Kılıçla. Dinin ordusu ne kadar kutsal ve ilahi ise, dünyanın ordusu da o kadar kutsal ve ilahidir. Bu yüzden devlet, Tanrının dünyayı yoluna koyacak olan maşasıdır ve haliyle isyana tahammül edemez.

Luther, başlarda devletin Kılıç zoruyla dini empoze etmesine şiddetle karşı çıkmış, hatta Türklere karşı başlatılan Haçlıları bile kınamıştı. Ancak kendi fikriyatının, Sözle öyle kolay kolay yayılmadığını görünce, Alman prenslerinin Protestanlığı zorla kabul ettirme hareketlerine destek olmaya başlamıştı. Tanrının düzeni yerine anarşinin olmaması için dini bütünlük gerekliydi bir devlet için. Devlet de bu dini belli ki Kılıçla empoze edebilirdi.

Böylece yeniden sahne aldı devlet ve din ilişkisi. Siyasetin ve devletin asırlardır felsefesini yapan feylezoflardan hemen hemen hiç birisi, devletin bu kutsal yönünü bir kenara koymaya cesaret edemedi. Nietzsche, bir iki anarşist ve az sayıda pür liberal dışında, Eflatun''dan Hegel''e, Farabi''den Rousseau''ya tüm siyaset felsefecileri, devlete bu kutsiyeti atfetmekten geri duramadılar. Kutsiyetin kaynağı zaman zaman bildiğimiz manada ilahi kaynaklı bir din, zaman zaman da insan kaynaklı ideolojik dogmalar olageldi. Her halükarda o kutsiyet, devletin meşruiyetinin temelini oluşturdu.

Pazartesi gecesi, Mahcupyan - Bayramoğlu - Bumin üçlüsünün STV''de sundukları Açık Görüş''te değerli tarihçi Ahmet Yaşar Ocak''ı dinlerken düşündüm bütün bunları. Ahmet Bey, Osmanlı Devleti''ndeki heterodoks, yani ana çizgiden özellikle itikadi konularda ayrılan İslami hareketler üzerine yaptığı çalışmalarla tanınıyor. Böylece tarihin devlet merkezli versiyonunu sınayan ve tamamlayan, tarih içindeki toplumu ve devleti daha iyi kavrayabilmemizi sağlayan bir bakış açısı kazanabileceğimizi savunuyor Ocak. Mağlupların tarihiyle uğraşan bir bilim adamı o.

Ahmet Yaşar Ocak, Tarih Vakfı''ndan çıkan son çalışmasında da, esasında bugünün modern dünyasında dahi geçerli olan, fakat sıkça unuttuğumuz bir tespitte bulunuyor. Devlet kurumunun beraberinde iktidara taşıdığı dini ve fikri anlayışa karşı geliştirilen her tavır, alternatif ve muhalefetin, özü itibariyle siyasi olmasa dahi, devletin meşruiyetinin kaynağı olana karşı bir duruşu ifade ettiğinden, devlet tarafından siyasi bir hareket olarak algılandığı görüşünde. Neticede Osmanlı''nın yaptığı şey de, siyasi bir tehdit olarak algıladığı hareketleri, dini bir söylemle mahkum etmeye çalışmış olmasıdır.

Bugünün Türkiye''sine ve onun resmi dinine geri dönelim. Bugün bu ülkede telaffuz edilmesi ayıp, günah ve şer sayılan kelimeler varsa, bunlar rejimin meşruiyetini oluşturan "dine" karşı bir duruşu ifade etmelerindendir. Bir başörtüsü veya bir Kürt tanımı, özü itibariyle siyasi olmayan, ancak devlet tarafından siyasal meşruiyetine bir tehdit olarak algıladığı "yasak" bölgeler değil midir? MSP-RP-FP çizgisi, hep bu sebepten bir tehlike olarak görülmedi mi? Son seçimlerin sürpriz ismi MHP, devlet ideolojisine uygun ortodoks bir yaklaşımı olmasına rağmen, sırf sandıkta topladığı heterodoks oylar yüzünden şüpheliler listesine alınmış olmasın sakın. Merak ediyorum, laiklik günün birinde din dışı ideolojileri de kapsar mı acaba?