Cemaatçi solun şiddetle imtihanı

Halil Berktay''ın 1 Mayıs 1977''de yaşanan ve 34 vatandaşın ölümü ile sonuçlanan olayları sol içi çatışmayı bağlaması önemli bir tartışma başlattı.

Bu tartışmanın iki düzlemi var. İlki 1 Mayıs 1977''de yaşananların kriminal boyutu. İkincisi ise Türkiye''de sol ve radikal solun zihniyet ve şiddeti ile ilgili.

Berktay''ın 1 Mayıs''ta yaşananlar konusunda söylediklerinin gerçekliği ancak o günü yaşayan tanıklar ve yeniden yapılacak soruşturmalarla ortaya çıkabilecektir.

Ancak şu da gerçek ki, 1 Mayıs''ta yaşananlar öncesi ve sonrası ile birlikte 12 Eylül 1980 Darbesi''ne giden yolda en önemli toplumsal olaylardan biridir. 1 Mayıs''ta yaşananlar solun kendi iç çatışması olduğu kadar; devletin o dönem sola karşı izlediği siyasetinin de önemli bir parçasıdır. Bu yüzden bu aşamada sadece meydanda olanların geçmişle hesaplaşması yetmez. Devletin de o gün yaşananlarda oynadığı rol aktörleri ile açığa çıkarılmalıdır.

Bu ilk düzlemden daha önemlisi tartışmadaki ikinci düzlemi. Berktay''a adeta aynı ağızdan çıktığı izlenimi veren tepkilerden bunu anlıyoruz.

Bu tartışma, bir kez daha kendimize ''solun ne'' ve ''solcuların kim'' olduğu sorularını sormaya itmiştir.

Türkiye''de sol istisnalar dışında biri siyasal olarak kitle partisi olan CHP, diğeri de küçük oy yüzleri ile temsil olunan radikal sol partiler ile anılmaktadır. Ne yazık ki her ikisi de sol adına, ''evrensel'' olmadıkları gibi ''yerli'' de değildir.

CHP solculuğu, devleti referans almak, alaturka laiklik savunuculuğu, ilerlemeci pozitivizmden ibadet sanmaktadır. Bunların hepsi özünde CHP''yi kemalist, otoriter bir ''sağ'' parti yapmaya yetecek unsurlardır.

İkincisi yani radikal sol partiler ise solculuğu dünyadaki evrensel özgürlükçü, eşitlikçi sol hareketlerden farklı olarak zihniyet olarak otoriter, devletle, askerle yani kemalizm eş tutmuşlardır. Bu partiler kendini sosyalist ya da komünist olarak adlandırsa da, Kemalizm''le ilişkisini kesmemiş, devrimi toplumla, aşağıdan yukarıya değil; askerle, yukarıdan aşağıda yapmayı tahayyül etmişlerdir.

Bu yüzden Türkiye''de radikal solun tarihi büyük ölçüde şiddet temelli olmuştur. Şiddeti ayakta kalmanın meşru aracı olarak görmüştür. Hem devlete hem sağa hem de kendi içindeki farklılaşmalar karşısında kullanmıştır.

Kısaca Türkiye''de ideolojik olarak kendilerini sosyalist ya da komünist olarak tanımlayanlar zihniyet olarak hep otoriter olmuşlardır. 68 olayları Avrupa''da özgürlükçü solun, sosyal demokrat partilerin liderlerini çıkarırken; aynı kuşak Türkiye''de şiddeti meşru kabul siyasi hareketlerin liderleri oldular. Yazılarında ve eylemlerinde şiddet başrolde oldu. Şiddet bu süreçte önce dayanışma sonrada kendi içinde cemaatleşmeye yol açtı.

Sonraki yıllardan siyasetten sivil topluma, akademiden medyaya kendini solcu olarak tanımlayanlar solculuklarının başına ısrarla ''sosyalist'' ya da ''komünist''liği eklemeyi zorunluluk gördüler. Çünkü sosyalist ve komünist olmak ''solcu'' olmak daha makbuldü. İstisnalar dışında kimse kendini sade solcu ya da sosyal demokrat tanımlamadı. Çünkü solculuk siyasi bir pozisyonu ima ederken, sosyalist ya da komünist olmak apolitik bir cemaatçiliğe denk düşüyordu. İlkinde meydanda üretilen bir meşruiyet, ikincisinde kitaplardan ve tarihten devşirilmiş bir konformizm vardı.

Hangisi olursa olsun bir cemaate ait olmak, kamusal alanda birey ve özne olmaktan vazgeçip kendini büyük zihne teslim etmekti. Özel alanda serdedilen fikir ve düşünceler ise cemaat içinde hayran kitlesinin artması ve iç hiyerarşide yükselmeye yarıyordu.

Bu açıdan Türkiye''de evrensel anlamda sol değil her zaman cemaatçi bir sol oldu. Halil Berktay''a toplu halde yapılan hücumun arkasında bu cemaatsel ilişkiler ve zihniyet vardır.

Berktay önemli bir tartışma başlatmış radikal solu sadece kendisi ile yüzleşmeye değil yeni bir sol için düşünmeye davet etmiştir. Bunları yapmak yerine Berktay''a saldırmak sadece onu haklı çıkarmakla kalmaz, radikal solun patinaj yapmasına yol açar.

Oysa şunu kabul etmek gerekiyor, Türkiye''de radikal solun tarihi aynı zamanda şiddetin de tarihidir. Bu şiddetin temelinde tek doğrusu olan, toplumu yukarıdan aşağıya dönüştürmeyi hedefleyen ve onu homojen varsayan otoriter zihniyet vardır. Ve şiddet, bu zihniyette haklı ve meşru olmanın paraksisidir.

twitter.com/murataksoy