Kimin borusu ötüyor

Marmara"dan İstanbul"a doğru yaklaşırken o muhteşem silueti göreceksiniz. Kubbeler ve minareler şehri. Az sabredin, Boğaz"ın girişine gelin, başınızı sağa çevirdiğinizde Maslak"tan Taksim"e kadar gökdelenlerden oluşan bir başka siluet göreceksiniz. Sanki bir ABD şehri.

Bunlardan hangisi İstanbul?

Her ikisi de.

Üzerimize gelen ejderhayı görmezden gelemeyiz. Geliyor ve herşeyi tanzim ediyor. En başta hayat tarzımızı. Gökdelenler hayat tarzını, hayat tarzı rezidansları besliyor.

Gelişip güçlenen o. Onun borusu ötüyor. Biz bu yanda incir çekirdeğini doldurmayan tartışmalar ile vakit geçirirken tüm hayatımız başkalarının tarzı ve ilkeleri ile biçimleniyor.

Gelişmenin motoru Neoliberalizm.

Pierre Dardot (Hegel ve Marx üzerine çalışan bir felsefeci) ile Christian Laval (sosyolog) birlikte bir kitap yazmışlar: "Dünyanın Yeni Aklı", Ferhat Taylan tarafından çevrilmiş ve Bilgi Üniversitesi Yayınları arasında çıkmış. Neoliberalizm"den bahsediyor. Radikal"den Ezgi Başaran bu iki bilim adamı ile güzel bir söyleşi yaptı (12.11.2012).

Bilim adamları Neoliberalizm"in kendiliğinden veya finansal krizlerle ölmeyeceğini söylüyor. Çünkü o sadece bir iktisadî politika değil, "norm koyucu bir akıl". (Siz de buraya bir mim koyun). İnsan davranışlarını, pratiklerini, yaşam biçimlerini etkiliyor. Buradaki merkez norm rekabettir. Ama bu rekabet sadece şirketler arasında değil insanlar arasındaki ilişkileri de belirliyor.

Her birey ötekilerle ilişkisinde bir şirket gibi davranmaya başlıyor. Kurumlar dönüşünce kişiler de ona ayak uyduruyor. Mesela eğitim ve sağlık kuruluşları. Onlar artık öğrenciye ve hastaya bir "müşteri" olarak bakıyorlar. (Ülkemizde de bu yaygınlaşıyor).

Akım II. Dünya Savaşı"ndan sonra "piyasanın inşa edilmesi" gerektiğini savundu. Almanya bu işe erken başladı, AB bu mantığın üzerine oturdu (Ama nedense işler iyi gitmiyor).

Küresel rekabet düzeninde devletler birer şirkete dönüştü (Rahmetli Özal da bunu savunuyordu). Şimdilerde şuna bakmalı. Devletler mi şirketleri yönetiyor, yoksa şirketler mi devletleri.

Bence ikincisi.

"Yeni Kamu Yönetimi" tıpkı gökdelenler gibi bu fikrin üzerinde yükseliyor. Zaten Washington Konsensüsü"nde yurttaşlar birer "girişimci" olarak tanımlanır. Süreç bireylerin kendilerini birer "şirket" gibi görmelerini sağladı.

Artık karşınızda bir insan yok, bir şirket var (Dikkat isterim).

Neoliberalizm ruhu demokrasiye de sirayet etti. Demokrasi artık sadece "sandık galibiyeti"nden ibaret (Zaten her zaman öyle idi. Havarileri onu mistifike ediyor, sihirli iksir gibi her derde deva sanıyor). Liderlerin ismi değişse de temel politikalar değişmiyor (Kapitalist demokrasi, seçimin finansmanı zaten bunu gerektirir).

Bilim adamlarının şu tesbiti çok anlamlı:

"Türkiye"de İslamî kökenli bir partinin neoliberalizmi benimsemesi onun aslında bir ideoloji olmadığının kanıtı". (Bu bir yalan, neoliberalizm de bir ideoloji, liberalizmin postmodern hali değil mi.).

Bu hegemonya tüm dünyaya dayatılmıştır. Hatırlarsanız, Özal da "alternatif yok" diyordu. Biz "İslamcılık öldü mü" vb. gibi havanda su döven tartışmalar ile uğraşacağımıza biraz hayata bakalım. Etrafta neler oluyor?

Meselâ "Çamlıca"ya Cami" konuşuluyor. Orası bir mesire yeri, boş ise ağaç dikin vatandaş gölgelensin.

Taksim Kışlası"nı inşa edeceğinize Taksim"e bir cami yapın. Vatandaş sokakta namaz kılıyor. Bunu görün artık. Bu ihtiyaca karşı çıkan ya aklını yitirmiştir, ya da militandır. İkisi de söz anlamaz.

Efendim maraza çıkarmış, zaten yıllarca tartışılmış, sonuç alınamamış. Siz alın efendim, yeri hazır zaten yapın camiyi tarihe geçin. Taksim gezisi de bakımlı bir yeşil alan olarak kalsın. Meydan yayalara ayrılsın. İstanbul"un cami ile sağlanacak bir sembole ihtiyacı yok. Ecdat onu yapmış zaten, yedi tepeye yedi cami kondurmuş.

"7 milyar doları gören yabancılar karnımızı doyurmaya geliyormuş". Türk yeme-içme sektörü yabancı restoran zincirlerinin adresi haline gelmiş. Buna sevinelim mi?

Bahçeli evimizi yıkıp apartıman yaptılar, cambaza baktık. Gökdelenler bir bir dikiliyor, yine cambaza bakıyoruz.

Şimdi de yeme-içme kültürümüzü elimizden alacaklar.

Ne yapmalı acaba?

Diye bir soru gelirce cevabımız hazır: Şirket olmaktansa insan olmayı isteriz. Fakir ama onurlu.