Meşrutiyet Çocukları

Dr. Cüneyd Okay son dönem Osmanlı sosyal ve siyasî tarihi üzerine çalışmalarını "çocuk merkezli" olarak sürdürüyor. Yazarın Osmanlı Çocuk Hayatında Yenileşmeler 1850-1900 (1998), Eski Harfli Çocuk Dergileri (1999), Himâye-i Etfal Cemiyeti 1917-1923 (1999), Osmanlı Süreli Yayınları Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi (2000) adlı kitapları yayımlanmıştı.

Bu defa Meşrutiyet Çocukları (Bordo Kitaplar, 2000) neşredildi.

Dr. Cüneyd Okay ihmal edilmiş olan "çocukluk tarihi" alanında çok dikkate değer eserler veriyor. Bu 112 sayfalık kitap da ebadı küçük olmasına rağmen bir döneme ışık tutuyor. Bu ışık günümüze kadar sürüp gelecek olan bir oluşumu aydınlatmaktadır.

1908-1918 arasında on yıl süren bu devir oldukça çalkantılı, yıkımlarla dolu bir süredir. Yazar bu süre zarfında Osmanlı çocuklarının karşı karşıya kaldığı gelişmeleri, etkilendikleri olayları; yetişkinlerin ve iktidar odağının tasarladığı "yeni nesil" için nasıl bir "çocuk tipi" yetiştirmek istediklerini inceliyor.

Bilindiği gibi İkinci Meşrutiyet''in iktidar koltuğunda İttihat ve Terakki bulunmaktadır. Bu güç yeni rejim sürecinde kendisine ve tesbit ettiği değerlere bağlı bir çocukluk ve gençlik istiyor.

Ancak Trablus, Balkan ve Birinci Dünya Savaşları ülke için kurulan hayallerin sonunu getiriyor ve umutlar hayal kırıklığına dönüşüyor. Pek tabiî bu ortamdan çocuklar da nasiplerini almışlardır. Meşrutiyet Çocukları''nda istenen özellikler eski padişahı ve onun rejimini kötüleyen, meşrutî rejimi benimseyen, bu devrimi sağlamış olan İttihat ve Terakki Cemiyeti''ne minnettar; vatanını ve milletini seven, milliyetçi-Türkçü fikirlerle donatılmış olmalarıdır. Balkan Savaşı ardından felaketimizi hazırlayan topluluklardan "öç" almayı onlara karşı "kin" duymayı "intikam" arzusunu terennüm etmiş; elimizden çıkan Rumeli topraklarını "er-geç-birgün" yeniden geri almayı düşlemişlerdir.

Mekteplerde, o dönemde çıkan çocuk dergilerinde bu görüşler dile getirilir; çocuklara bu doğrultuda şiirler, marşlar öğretilir. Sağlıklı nesiller için sportif faaliyetlere ağırlık verilir, çocuklar için "bayram"lar ihdas edilir. Marşlardan birinde şu dizeler yer alıyor:

Hürriyete dildâdeyiz

Her hileden âzâdeyiz

Bir kavm-i fevkalâdeyiz

.....

İleri arş!

Ne güzel marş!

İktisadî hayat kötüye gidince bir "millî iktisat" projesi hayata geçirilmek istenmiş; ecnebi mallara "boykotaj" uygulanmış, çocukların yerli malı kullanmaları ve ticaretle uğraşmaları teşvik edilmiştir. Bu yolda yayımlanan şiirler de çok manidardır. Bunlardan biri "Ticaret Ninnisi" başlığını taşıyor. Birkaç dizesi şöyle:

Büyüyünce oğlum tâcir olacak

Şu talihsiz yurda âmir olacak

Cebi sarı altınlarla dolacak

Çalış oğlum çalış tâcir ol ninni

Memur olma âmir ol ninni

Dönemin "çocuk oyunları" ve "çocuk edebiyatı"na da işaret eden kitap, daha sonraları "Cumhuriyet çocukları" tabiri ile anılacak nesillerin benzer biçimde ve neredeyse aynı doğrultuda yetiştirilmek istenmelerini hazırlayan siyasî, iktisadî, sosyal ve kültürel projelere ışık tutması bakımından da dikkate değer. Dr. Cüneyd Okay''ı bu önemli kitabı için tebrik ediyor; bir not olarak kaydettiği Meşrutiyet Dönemi Çocuk Edebiyatı başlıklı eserini bekliyoruz.