Parayla satılmaz

Denizin karayla buluştuğu öyle yerler vardır ki, bakmaya doyamazsınız. Bir çiçekle bir kelebeğin öpüşmesini andırır. Oranın o şekilde kalması lazımdır. Gelen geçen baksın Cenab-ı Hakk''ın âyetlerinin güzelliğini anlasın diye.

Oradan yol geçirmek, dozerlerle parçalayarak iki sevgiliyi birbirinden ayırmak vahşettir. Yolu arkadan geçirin, bozmayın manzarayı.

Efendim iktisadî olarak yolu arkadan geçirmek pahalı oluyor. Doğrudur. Ama kıyıdan geçirmek inanın daha pahalıdır. Çünkü güzellik parayla satılmaz.

Öyle diyorsunuz ama bugün bir resim piyasası var ve tablolar parayla alınıp satılıyor. Ben de diyorum ki arsalar da parayla alınıp satılıyor. Bir sanat eserine yatırım yapan onu arsa gibi görene o eserin nasıl bir manevî faydası olabilir. Onun katılaşmış kalbini yumuşatabilir mi?

Şunu düşünün Mehmet Akif karakterine, ahlâkına, kalbine sahip biri “İstiklal Marşı”nı para ile satabilir miydi?

Bugün bizim “güzel” dediğimiz şeyler kolay oluşmamıştır. Meselâ kendi medeniyetimizi düşünelim. Birikim tâ Orta Asya''dan başlayarak zenginleşiyor. İran''dan, Arap''tan, Bizans''tan, geçip geldiğimiz toprakların yerlilerinden aldığımız unsurları bir potada eritiyor ve ona kendi ruhumuzdan üflüyoruz. Bana sorarsanız Sinan''ın camileri kadar Anadolu coğrafyasında kasabalarda, köylerde bulunan eski evler aynı güzelliği taşıyor. Bunları yapan kalfalar bir mektepte yetişip diploma almamış, ama usta-çırak münasebeti ile mesleği geliştirmiştir. Hattat icazeti de böyledir; demircinin, bakırcının, kuyumcunun, ayakkabıcının “şed bağlaması” da böyledir.

Her İslâm ülkesinde oranın görgüsü, bilgisi, geleneği, iklimi, malzemesi, insan unsuru ile vücut bulmuş minareleri vardır. Bir de Türk minaresi vardır. İşte güzellik ve özgünlük, çeşitlilik budur. Bütün bunlar “eski dünya”nın mirasıdır. Yeni dünya “tek tip” bir anlayışın diktasını, dayatmasını sürdürüyor. Dünyanın her yerinde gökdelenler yükseliyor. Aynı bulvarlar, aynı mağazalar, aynı cam binalar falan. Bu sebeple “Maslak”a bakarak övünmek abestir.

Seyahat özürlü olan bana deseler ki nereyi görmek istersin? Ne Japonya, ne Amerika. Ben Anadolu''nun küçük kasabalarını, Karadeniz''in köylerini, Kastamonu''yu, Ermenek''i, Tosya''yı, Birgi''yi, Eğin''i, Kula''yı, görmek istediğimi söylerim.

Görünce hayal kırıklığına uğrayacağımı da hesaba katıyorum. Meselâ yolumuz Konya''ya düşmüştü. Ben hemen Sille''yi görmek istiyorum dedim. Demez olaydım. Sille gitmiş, yerinde bir harabe kalmış. Oysa o Sille''den ne kadar çok âşık çıkmıştır. Hatta bazıları 19. asırda sarayda dahi çalıp-çığırmışlardır.

Kayseri''nin Gesi beldesi böyle değil ama. Neredeyse olduğu gibi duruyor. Kayseri Belediyesi Gesi''yi ayağa kaldırmalı, yeni ve modern bina yapılmasını yasaklamalı, eskilerini süratle restore etmeli. “Gesi Bağları”na yatırım yapmalı. Oraları şenlendirmeli. Niçin?

Şunun için: Biz kendi medeniyetimizin çeşmesi, camisi, evi, sokağı, minaresi, ağacı, bağı, penceresi, kapısı ve sayılmayacak kadar unsuru ile nasıl asırların birikimi sonucu bir güzellik bir bütünlük kazandığını görelim; o ölçüleri anlayalım, orayı oluşturan ahlâkı, görgüyü kavrayalım diye. İşte parayla satılmayan “güzellik” budur. Eğitimi de görerek olur. Hatta Gesi''den geçen ve değirmen döndüren suyu da bütün temizliği, bolluğu, berraklığı ile muhafaza etmeliyiz.

Orada oluşturulacak ve oraya yakışacak üretim nedir? Düşünülürse bulunur ve Gesi halkı bununla geçinir. Bu çerçevede meydanın yeniden ele alınması, Gesi mimarisine uygun, taştan yeni binalar, dükkânlar, butik oteller yapılması, Belediye''nin dahi yeniden inşa edilmesi lazımdır. Gesi gibi kendini korumuş yerler çok azaldı. Onların üzerine titremek lazım. Bana sorarsanız Kayseri''den önemli. Çünkü şehir modern hale gelmiş, içindeki tarih adacıklar halinde kalmış. Ama Gesi serapa tarih.

Bence oraya araba da sokmamalı. Bağlara gidenler yine eşek-katır-beygir kullanmalı. Ayrıca böyle yerlere “Turistik belde” olarak bakılmamalı, hayat doğal akışında devam etmeli. Unutmayalım: Bir yer turistik hale gelmişse onun işi bitmiştir. Ancak fotoğraf çekmeye yarar.