Tersine göç

Ekini orağı, tarlayı çayırı, bağı bahçeyi, pınarı havayı, tandırı ekmeği, sütü yoğurdu ne varsa işte köyde bütün onları terkederek; doğup büyüdüğü tepeleri yaylaları, başı dumanlı dağları arkada bırakarak gurbete, büyük şehre gelen ilk nesiller hep bir hasret duygusu ile yaşadı.

Bu adamlar, bu kadınlar akşam olup da başlarını yastığa koyduklarında sürülerin çıngırakları, keklik sesleri, derelerin şırıltısı ile uykuya dalıyor; bir gün gelip geri dönebileceklerini hayal ediyorlardı.

Nitekim bazıları bu hayali gerçekleştirdi.

Gurbete taşınan ilk neslin erkekleri girdikleri işlerden emekli olur olmaz memleketin yolunu tuttular.

Çöken duvarlar, akan damlar tamir edildi. Hatta bazıları evlerine kiremitli, saclı çatı yaptırdı. Artık geçen zaman içinde köylere hem ulaşım kolaylaşmıştı, hem haberleşme imkanları fazlalaşmıştı.

Şehirde kalan oğullar, torunlar, damatlar, gelinler ile sürekli görüşülüyor; yaz geldiğinde bunların bir kısmı izinlerinin bir kısmını köyde geçiriyorlardı. Gerçi ikinci nesil köyde hiç yaşamadığından üç günde sıkılıp geri dönmek istiyordu ama işin içinde iş vardı.

Şehirde yaşamak zordu. İnsanın yolda yürürken parası bitiyordu. Köy yeri öyle değil; süt inekten, yumurta tavuktan, sebze bostandan geliyordu. Eh ana-babaları onlar için kışlık yağ-peynir hazırlıyor, meyve kurutuyor, naneden turşuya kadar her bir eksiği tamam etmeye çalışıyorlardı. Yeter ki şehirde kalan yavrular sefil olmasın.

Her güz geldiğinde büyük şehir otogarlarına uğrayın bir. Anadolu''dan gelen otobüslerin bagajlarına bakın. Bir kamyon dolusu erzak göreceksiniz; fasulyeden patatese, tarhanadan bulgura, pekmezden pestile kadar hemen her şey. Şu anda dahi mesela İstanbul''un varoşlarını dolduran köylü kalabalığını yine Anadolu toprağı doyurmaktadır.

Ancak son yıllarda [hele şu son kriz ile] şehirde barınmak gittikçe zorlaşıyor. Gariptir Anadolu''dan metropole yönelen göç bütün hızı ile sürerken, metropolden Anadolu''ya doğru bir tersine göç de görülmektedir.

Tersine göçün sayısı önemli değil. Ama ilginç rakamlar veriyor. Mesela bu göç dalgası on yıl içinde on altı kat artmış. Tuhaftır herkes sanır ki Doğu''dan, Güneydoğu''dan gelenler geri dönüyor. Hayır. Karadeniz''den gelip de geri dönenlerin sayısı daha fazla. Karadeniz Bölgesi için 2005''de dönenler 35 hane iken 2008''de 407''ye; Doğu Anadolu''da 36''dan 397''ye çıkmış.

İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Zabıta Amirliği göçmek isteyenlere yardım ediyor. 2008 yılının ilk yarısında 400 aile başvuruda bulunmuşken bu sayı senenin ikinci yarısında 600''ün üzerine çıkmış (Yeni Şafak eki 17 Ocak). Belediye 1996 yılından bu yana 25 binden fazla vatandaşı memleketine göndermiş.

Bu rakamı ve "tersine göç"ü abartmamak lazım. Ancak ortada inkar edilemez bir gerçek var. O da şu:

İnsanlar İstanbul''da zorlanıyor. Bir imkân bulsalar burada bir dakika durmayacaklar. Ancak geri döndüklerinde köylerinde ne yapacak, nasıl geçinecekler, işte işin püf noktası burası. Bu göç emekli olup, emekli ikramiyesi ile evini, bağını elden geçirip bir de inek alan, ömrünün son günlerini köyünde huzur içinde geçirmek isteyen yaşlı adamların dönüşüne benzemiyor.

"Tersine göç"ün cazip kılınması için memleketine dönen ailelelere yeni geçim ve üretim imkânları sunulmaktadır. Bu imkânlar düne nazaran bu gün pek fazladır. Mesela geçen gazetede bir keçi üreticisi gördüm. Bir cins keçi ki inek kadar süt veriyor ve kısa zamanda çoğalıyor. Tarımın Anadolu''daki geleneksel yoksul görüntüsü yeni projeler ile tersine çevrilebilir. Nitekim bunu deneyen büyük şirketler var. Ben de burada "organik tarım"ın getirileri konusunda defalarca yazdım.

Mesele şudur: Türk insanı pratik ve pragmatiktir. Köylümüz "iyidir, kârlıdır, kolaydır" denen şeyi gözüyle görmelidir. Bu esasen psikolojik bir olaydır. Duyulsa ki şu beldenin sakinleri şöyle bir ziraata başlamış ve kısa zamanda sonuç almışlar, bu haber hemen tesirini gösterir. Kredi imkânları ve tarım politikaları "tersine göç"ü gerçekten teşvik için rasyonel projeler uygularsa niçin olmasın. Her zaman söyledim, yine söylüyorum ülkemiz tarım ile çok iyi yerlere gelebilir. Bu potansiyel bizde var ama atıl halde duruyor. Bunu harekete geçirecek yöneticileri, projeleri bekliyor.