Tohum ve domates

“Domates çıksa da, şöyle soğanlı - maydanozlu - sirkeli bir salata yapsak” derdik. Her sebzenin - meyvenin iklime dayalı bir mevsimi vardı. Özletirdi kendini. Gerçi güney illerinde sebze - meyve daha erken çıkardı, ama o yılların ulaşım imkanları ile Doğu Anadolu''ya varması zordu.

Domatesin çıktığını nasıl anlardık?

Yüz metre ileride biri bir domates kesmiş olsa kokusunu duyardık. Sade koku mu? O ne lezzetti Yarabbi. Bir domatesi şöyle elinle kır, yarım ekmek ve tuz, işte sana bir öğün yemek.

Domatesten ayrı kalmamak için kadınlar salça kaynatırdı. Öyleki oyundan kopup açlığı bastırmak için evin kapısına dayanan çocuğa anası, salçalı ekmek verip yollardı.

Markette de salça var ama insanın kendi eliyle yaptığı başka.

Salatalık da böyle kokardı, maydanoz da.

Her yörenin kendine mahsus meyvesi vardı. Erzincan köylerinde 15 çeşit armut yetişirdi. Bir de sadece Erzincan''a mahsus “sakı” elması. Bu elma zedelenmeden toplanıp usulüne uygun saklanırsa bahara kadar kalırdı. Bir yanı sarı öte yanı kırmızı, daldan kopar kütür kütür ye. Öyle sulu, öyle mayhoş.

Tabii bütün bu ürünler pazardan ziyade ihtiyaca göre ev için yetiştirilirdi. Kayısı hariç. Erzincan''da tarlaların etrafı kayısı ağaçları ile kaplı idi. Bunlar toplanır, kurutulur, eve mütevazı da olsa bir gelir getirirdi.

Bu eski dünyanın “kanaat”a dayalı üretim sistemi yok oldu. “Sakı” elmalar kesildi, yerlerine daha verimli ve satışı olan “Starking” ve “Golden” elmalar dikildi.

Domates de değişimden nasibini almıştı.

Artık eski tohum yerine daha verimli ve daha dayanıklı “ithal tohum” kullanılıyor, tohumun gıramına avuç dolusu para ödeniyordu. (Tohumu çokluk İsrail''den alıyorduk).

Yeni domates eskiye nazaran on, on beş kat fazla ürün demekti. Varsın lezzeti olması, varsın biraz hormonlu olsun.

Sera üretimi ve ulaşım imkânlarının artması ile Anadolu insanı mevsim dışında (Mesela Karakışta) sebze – meyve yemeye başladı.

Ama yediğinden memnun değildi. Domatesin kabuğunu diş kesmiyor, içi kırmızı değil beyaz çizgilerle donanıyordu. “Bu ne ya” diyordu insanlar. Yesek bir türlü yemesek bir türlü.

Ancak suni gübre, hormon ve ithal tohum ile çok verim alan köylü memnundu. İhracata başlamıştı. Ta ki dışarıya giden ürünler üzerinde ilaç kalıntısı bulunana kadar. Tabii bu tür üretim için gelişmiş laboratuvarlar ve iyi bir denetim lazımdı. Ülke tarım idaresi şimdilik boş verdi buna, ama ürünler geri gönderilince şapkayı önüne koyup düşünmeye başladı. Köylü elinde kalan malı isyan içinde yollara döküyordu.

Tarım Kanunu geç de olsa çıktı. AB uyum yasaları çerçevesinde her alanda olduğu gibi tarımda da bir disiplin sağlanmaya başladı. Ayrıca devlet çilek ve kiraz ihracatından çiftçinin eline geçen parayı görünce tarıma yatırım yapmaya başlamıştı.

Bu yatırımın odağında “ithal tohum”dan kurtulmak vardı.

Konya''nın Çumra İlçesi Domates Üreticileri Kooperatifi üzerinde çalıştıkları bir denemeyi başarıyla sonuçlandırdı.

Artık ellerinde yüzde yüz yerli tohumdan üretilen adına “Yerlikaya” dedikleri bir domates vardı.

Bu bence Türk tarımında bir devrimdir.

Çumra''lı domates üreticilerini tebrik etmeli, hatta Tarım Bakanlığı bu arkadaşlara “madalya” vermelidir.

Çünkü “Yerlikaya” domatesi rengi, lezzeti, kokusu, uzun raf ömrü ile İsrail tohumundan üretilen domatesten kat kat daha iyi idi.

Çumra Domates Üreticileri Kooperatifi İkinci Başkanı Mevlüt Demirci şöyle diyor:

“Yerlikayayı ilk defa bu yıl denedik. Çok iyi sonuçlar aldık. Bu yıl domatesler genel olarak hastalık sebebi ile tarlada çürüdü. Ancak Yerlikaya dayanıklı çıktı, bir kaybımız olmadı.” Domatesin kilosunun 8-10 liraya çıktığı şu günlerde bu başarı nasıl bir kıymet taşıyor düşünün.

Ayrıca İlçe Tarım Müdürlüğü Laboratuvarlarında yapılan testlerde Yerlikaya domatesinde kanseri önleyici bir madde olan “likopen” öteki domateslere kıyasla dört kat fazla çıkmış.

Konya – Selçuk Üniversitesi Tıbbî Onkoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Artaç likopenin bazı kanser türlerinin önlenmesinde faydalı olduğuna dair yurt içinde ve yurt dışında pek çok yayın yapıldığını söylüyor.

Ne kadar sevindim bilemezsiniz.

Umarım “Yerlikaya” kısa sürede bütün yurda yayılır, biz de özlemini çektiğimiz kendi domatesimize kavuşuruz.

Tohumda dışa bağımlı olmak tehlikeli bir şey. Bu yıl Çumra''da üç bin yerlikaya fidesi dikilmiş, seneye bu rakam üç yüz bine çıkacak.

Elinize sağlık Çumra''lılar.