Büyüklük ve değer

Dünya ekonomisi acayip, hatta akılalmaz bir istasyona doğru muntazam bir hızla yol alıyor. Bu istasyonda "büyük" şirket artık "değeri yüksek" şirket anlamına gelmiyor. Geçen ay Business Week dergisi dünyanın en değerli 1000 şirketini sıraladı (July 12, "The Global 1000"). ABD''nin 407 milyar dolar değerindeki Microsoft şirketiyle başlayıp, İngiltere''nin 4 milyar dolarlık Provident Financial firmasıyla noktalanan listede, en değerli 1000 şirketin 1999 yılı Mayıs sonu itibariyle piyasa değerleri toplamı 19.7 trilyon dolar. Şaşırtıcı nokta, bu şirketlerin 1998 yılı toplam satışlarının bu rakamın yarısından bile az olduğuduydu: 9.6 trilyon dolar. Şirketlerin değeri, cirolarının iki mislinden fazla! Aklınız alıyor mu?

Bu ay Fortune dergisi dünyanın en büyük 500 şirketini yayınladı (August 2, "The Global 500"). Küresel 500''ün 1998 satışları toplamı yaklaşık 11.5 trilyon dolar. Yani, dünyanın en değerli 1000 şirketinin cirolarından 2 trilyon dolar kadar fazla. Bu muammayı nasıl izah edeceğiz?

Gayet basit. Dünyanın en değerli, yani hisse senetlerinin borsada oluşan fiyatına göre piyasa değeri en yüksek firması olan Microsoft''un 1998 satışları sadece 14.5 milyar $. Oysa "değeri" 407 milyar $, yani cirosunun 28 misli. Microsoft, satış büyüklüğü bakımından 1997 yılında dünyanın 400., 1998''deyse 284. firmasıydı. Her iki yılın satış sıralamasında birincisi olan General Motors ise, değer bakımından 45 milyar dolarla 93. sırada. Oysa 1998 satışları 161 milyar dolar.

Değer sıralamasında ilk 10 içinde tam 8 Amerikan şirketi yer alıyor. Bunların arasına sadece Avrupa''dan "devlet destekli" iki petrol şirketi girebilmiş. Sıralama şöyle:

1. Microsoft; 407 milyar $

2. General Electric 333 m$

3. IBM; 215 m$

4. Exxon 194 m$

5. Royal Dutch/Shell 191 m$

6. Wal-Mart 190 m$

7. AT&T 186 m$

8. Intel 180 m$

9. Cisco Systems ; 174 m$

10. BP Amoco; 174 m$

Soru şu: Bu böyle devam edip gider mi? El cevap: İmkânsız! Niçin? Çünkü bundan on yıl önce böyle bir sıralama yapmaya kalksak, dünyanın en değerli on şirketinden yedisinin Japon olduğunu görürdük; ilk beşi Japon olmak üzere! İşte size 1989''un listesi:

1. NTT; 164 milyar $

2. IBJ; 72 m$

3. Sumitomo Bank 70 m$

4. Fuji Bank; 67 m$

5. Dai-Ichi KB 66 m$

6. IBM; 65 m$

7. Mitsubishi Bank 59 m$

8. Exxon 55 m$

9. Tokyo Elc. Power 54 m$

10. Royal D/Shell 53 m$

Peki, Amerikan şirketleri de Japon şirketlerinin akıbetine uğrar mı? Onlar da birkaç yıl sonra yerlerini başka ülkelerin şirketlerine bırakırlar mı? Bu şartlar nasıl oluşur? Pazar günü devam edelim.