Çınaraltı girişimcisi farklıdır

Yedi tepeli şehir İstanbul''da yedi Çınaraltı var. Bunların en ünlüleri Emirgân ile Çengelköy''dekiler olsa gerek. Çeyrek yüzyıldır Çengel''de oturduğumdan, ikincisi hakkında konuşmam daha uygun. Fakat önce çınar hakkında üç beş kelam edelim:

Batı çınarının anayurdu Amerika''dır, doğu çınarının ise Anadolu. Orman ağacı değildir çınar, itinalı ellerde nazla büyür ve toprağın derinliklerine kök salar. Öylesine kök salar ki, Büyükdere''deki Yedikardeşler (Godefroy) Çınarı, Bizans ve Osmanlı imparatorluklarından bile uzun yaşar.

Divan şiirinde şairler sevgiliyi selviye, âşığı çınara benzetirler. Ağaçlar derviştir, çınar şeyh. Yaprakları parmak parmaktır. Rüzgâr bile el alır ondan:

Eşcâr-ı bağ hırka-yı tecride girdiler

Bâd-ı hazan çemende el aldı çenârdan (Bâki)

Anadolu''yu Müslümanlaştıran bilge insanlar, dergâhlarını birer çınar ile ölümsüzleştirirler. Muradiye''deki Ulu Çınar, Somuncubaba ve Eskicibaba çınarları Kızılelma''dan da önemli işaret taşlarıdır. Mekâna vurulan mühürdür çınar, zamana okunan içten bir dua. Serin bir gölgeliktir, derin bir rüya.

Çengelköy Çınaraltı, sabahın yedisinden gecenin ikisine kadar faal bir çay bahçesidir. Anlayacağınız, patronların da, çalışanların da dinlenmek için birkaç saatleri vardır ancak. Çınaraltı''nı aranan bir mekân haline getiren, doğal güzelliği kadar, bu kesintisiz hizmet anlayışıdır. Hizmetin olmadığı yerde, doğa bir nimet değil yük haline gelebilir.

Çınaraltı''nın diğer bir özelliği, konuklarını (evet, müşterilerini değil, misafirlerini!) sıkboğaz etmemesidir. Oraya dilediğiniz yiyeceği getirir, arzu ettiğiniz kadar oturabilirsiniz. Tabii, oturdukça bol deniz havası alır, acıkırsınız. Tost, sandöviç ve dilerseniz leziz deniz balıkları emrinize amadedir. Hem de akıl almayacak kadar uygun fiyatlarla.

Çınaraltı, Boğaz''da alkolsüz bir mekânın nasıl müşteri çekebileceğinin en güzel örneğidir. İlkeleriniz varsa, iyi hizmet de sunabiliyorsanız, sırtınız yere gelmez.

Hesapsız risk, kumardır!

MÜSİAD ve İGİAD gibi iş adamı dernekleri son zamanlarda işletme yönetim ve ahlâkı gibi konulara ağırlık vermeye başladılar. İGİAD, Prof. Nihat Erdoğmuş''un AİLE İŞLETMELERİ başlıklı çalışmasının ikinci baskısını bile yaptı. Kitabın alt başlığı: "Yönetim Devri ve İkinci Kuşağın Yetiştirilmesi". Sırf bu amaca yönelik bir derneğin kurulmasını ne kadar arzu ederdim. Onur''lu, girişimci bir dernek!

Nihat Erdoğmuş''un girişimcilik tarifi şu: "Çevrede ortaya çıkan fırsatlardan yararlanma veya yeni fırsatlar yaratabilme amacıyla, ürün veya hizmet üretmek için üretim faktörlerine sahip olma, bunları örgütleme kabiliyeti ve risk alma yeteneği." Özetle, girişimci organizasyon kabiliyeti olan ve risk üstlenen kişidir. Schumpeter, risk üstlenmenin yeterli olmadığını, girişimcinin mutlaka yenilik peşinde koşması gerektiğini belirtir.

Riski iyi tanımlamak gerekiyor. Mesela, Boğaz köprüsünde zikzaklar çizerek 120 km hız yapan sürücü de risk alıyor; banka kredisine güvenerek özvarlığının 10 katı yatırıma girişen sanayici de. Bunların ikisi de girişimcilik tanımına dahil riskler değildir. Birincisi serserilik, ikincisi kumardır. Risk, fayda ve zararı hesaplanmış tehlike demektir. Erdoğmuş, Ege Cansen''in Vehbi Koç hakkında anlattığı bir olayı naklederek hesaplı riske çok güzel bir örnek veriyor:

1980 senesinde, Koç Holding''te Sanayi İşleri Koordinatörü olarak çalıştım. Yeni bir yatırım projesini Vehbi Koç''un onayına sunmak üzere hazırlık yaptık ve huzuruna çıktık. Vehbi Bey hazırladığımız üç farklı senaryoyu dinledi ve şöyle dedi:

"Hazırladığınız üç alternatif de kârlı. Bu yatırımın zarar etme ihtimalini hiç hesaplamamışsınız. Şimdi gidin, bu yatırım hangi şartlar altında zarar eder, ne kadar zarar eder ve biz ne yaparız sorularını cevaplayan dördüncü bir hesap hazırlayın."

Ben, "Ama efendim, biz bu işin kârlı olacağına inanıyoruz, inanmadığımız zararlı bir senaryoyu niçin çalışalım?" dedim. Vehbi Bey, hiç unutmadığım müthiş bir cevap verdi:

"Zarar etmeyecek iş yoktur. Benim için kârın az veya çok olması da önemli değildir. Şirket kâr ettiği sürece mesele yoktur. İş, zarara dönünce bana geleceksiniz. Ben de patron olarak o zararı karşılamak zorunda kalacağım. Ben ne kadar zarara dayanabileceğimi biliyorum. Öğrenmek istediğim, kötü ihtimalde oluşacak zararın büyüklüğüdür. Eğer rakam takatimin üstünde ise, bu işe girmem. Altında ise, zarar etme riskini kabul edebilirim. Siz de yatırımı, benim zarara tahammül takatime göre yeniden projelendirirsiniz. Kârın azami haddi yoktur, fakat zararın azami bir haddi vardır."

Sabri Ülker de yatırım projelerinde hep şöyle derdi: "Hesabınızı kışa göre yapın. Bahar olur, yaz olur ise, size kâr kalsın!"

Zirveler ne kadar birbirine benziyor!