Deflasyon kapıda!

Temel fıkrası malûm: Otobüs zorlu bir 10 kilometrelik tırmanıştan sonra nihayet sarp yolun zirvesine ulaşır ve yolcular tepedeki nefis sudan içerek rahatlarlar. Herkes alabildiğine acıkmıştır. Biraz sonra iniş başlar ve dağın eteklerine indiklerinde kocaman bir levha görürler: "Temel''in Yeri. Kendin Pişir Kendin Ye. 20 Km Geride!"

Dünya ekonomisinde de durum farklı değil. Zirveye tırmanırken kimse işaret levhalarını farketmez. İniş başladığındaysa iş işten geçmiştir. Herkes Japonların 1980 sonlarına kadarki başarımlarına bakarak, 1990''larda tozu dumana katacaklarını söylüyordu. Oysa 90''lar Japonya için kâbus yılları oldu. Şimdi herkesin gözü ABD''de. Dünyada üretilen her dört mal/hizmetten biri orada üretiliyor. Dünyada (ülkeler arasında) satın alınan her altı mal/hizmetten birini ABD alıyor; her sekiz mal/hizmetten birini ABD satıyor. (Aradaki farkı nasıl kapattığı ayrı bir hikâye. Kapatmıyor aslında, üstüne yatıyor!)

Financial Times''ta her ay yayımlanan istatistiklere göre, (1985=100 esasına göre), ABD''nin sanayi üretimi 1990 yılında 112''den, 1998 yılında 149''a ulaşmış. Aynı dönemde Japon sanayi üretimi ise, 125''ten 118''e gerilemiş. Üçüncü büyük ekonomi olan Almanya''nın üretimi 199''dan ancak 123''e çıkarken, Fransa 112''den 122''ye, İngiltere 114''ten 124''e, İtalya ise 118''den 128''e yükselebilmiş. Aradaki büyük fark, ABD''nin dünya ekonomisinde 90''ların gerçekten şampiyon ekonomisi olduğunu gösteriyor.

ABD''nin ithalatı her zaman ihracatının üzerinde seyrettiğinden (mesela 1998 ihracatı 608 milyar Ecu iken, ithalatı 814 milyar Ecu), sanayi üretimindeki artışı büyük ölçüde içerideki talep artışı massediyor olmalıdır. Nitekim perakende satışlara göz attığımızda durumu anlıyoruz: Yine 1985=100 bazında, 1990 yılında 116 olan perakende satışlar 1998 yılında 155''e yükselmiş. Oysa aynı dönemde Japonya 128.2''den 128.6''ya çıkabilmiş: Almanya 120''den 116''ya gerilemiş. Sadece İngiltere''de hissedilir bir artış olmuş: 121''den 146''ya.

Tam böyle bir ortamda, ülkelerarası şirket birleşme ve satınalmalarının hızlandığını görüyoruz. 1999 yılının ilk üç ayında ilan edilen birleşme ve satınalmalar (mergers and acquisitions) 260 milyar dolara ulaşıyor. Trend hızlanarak sürdüğüne göre, yıl sonu rakamının 1-1.5 trilyon doları bulacağı söylenebilir. Sadece ABD ekonomisinde 1998 yılındaki birleşme ve satışların 2.5 trilyon dolara yaklaştığını belirtirsek, şirketlerin ne denli telaş içinde bulunduklarını anlayabiliriz: Dünyada massedilmesi zor bir üretim/kapasite fazlası oluşmuştur ve gerekli tedbiri alamayan şirket ve devletler ayakta duramayacaktır! Sadece Doğu Asya''nın aşırı petrokimya kapasitesinin (hiçbir yeni yatırım yapılmazsa) ancak dört yılda massedilebileceği ileri sürülüyor!

Deflasyon kapıda! Mahiyetini araştırmaya devam edeceğiz.