Dow Jones rekor kırıyor!

İstanbul borsası endeksi son altı ay içinde 4500''den 1800''e geriledi, sonra 5000 sınırını aştı. Hayra alamet değil bu. Sağlıklı bir ekonomide, borsa bir tür barometre işlevi görebilir. Spekülasyon (ve de manipülasyon) başını alıp gitti mi, borsadaki gelişmeler sıhhatten çok zaaf belirtisi haline gelir.

İstanbul borsası hasta da, New York borsası sağlıklı mı? İlk bakışta, evet. Dow Jones rekor üstüne rekor kırarak, geçen ay 10.000 sınırını aştı; şu yazıyı yazdığım sıralarda 10.7000 dolaylarında geziniyordu. Oysa sadece üç yıl önce 5.000 dolaylarındaydı. Endeksin 100''den 500''e yükselişinin yaklaşık 40 yıl aldığını (1918-1957) hesaba katarsak, üç yılda 5000''den 10.000''e çıkması dudak uçuklatıyor.

Dow Jones, 1957-82 arası 25 yılda 500''den 1000''e çıkabilmişti. Binden 5000''e yükselişi ise 14 yıl aldı (1982-96). Oysa şimdi üç yıl içinde ikiye katlanmış. Bunun endişe kaynağı olması gerekmez mi?

Bireysel spekülasyonlardan ziyade, kollektif bir spekülasyon dalgası karşısındayız. Beş yıl önce sadece 10 milyon Amerikan ailesi borsada "oynarken", şu sıralar 40 milyon ailenin dolaylı dolaysız hisse senedi yatırımı var. (Dolaylıdan kasdım, "pension funds" veya "mutual funds" gibi fonlar vasıtasıyla borsaya yatırım yapmaktır.) Her Amerikalı şu sıralar kendini bir dâhi gibi hissediyor; çünkü yatırım yaptığı kâğıt boyuna prim yapıyor. İktisat profesörü Jim Angel''a göre, bu trend devam edemez. Düşünün, diyor; emeklilik fonuna her ay aynı miktarda dolar yatırıyorum, fakat bu parayla her ay aynı hisse senedinden daha az miktarda satın alabiliyorum. Olağan hayatta, satın aldığımız malın fiyatı yükseliyor diye sokağa çıkıp göbek mi atıyoruz?

1991 yılının ikinci çeyreğinden bu yana, Amerikan ekonomisi her yıl ortalama yüzde 3 kadar büyümüş. Buna karşılık, şirket kârlarının yıllık ortalama artışları yüzde 10, hisse senedi fiyatlarındaki yıllık ortalama artış ise yüzde 17 olmuş. Bu trend böyle sürüp gidebilir mi? Hem de dünya ekonomisinde genel bir "deflasyon" endişesinin yaşanmaşa başlandığı bir ortamda?

Enflasyona alışmıştık. Bu deflasyon da neyin nesi? Bunu, Dow Jones rekorlarıyla irtibatlı olarak Perşembe günü konuşalım.