Fikirlerin ekonomik gücü

Geçen haftaki bir yazımda altını çizdiğim gibi, "yükseliş" eğilimine giren toplumlar, bugünün olduğu kadar geleceğin temel güç kaynaklarının tabiatına dair en açık fikirlere en çabuk ulaşanlardır. Batı dünyasının popüler dergilerinden birinde (Newsweek) bu hususun ekonomik yönü şöyle irdeleniyor:

Ekonomileri büyüten nedir? Yirminci yüzyıl iktisatçıların emrine yüksek matematiği verdi, ancak meselelerin bu en temelini çözmede onlara yardımcı olmadı. İki yüzyıl öncesinde Adam Smith''e uzanan bir düşünce çizgisi, yeni servetin çiftlik ve fabrikalara yapılan yatırımlardan kaynaklandığını ileri sürmektedir. Karşı kutupta ise İngiliz iktisatçı John Maynard Keynes''in takipçileri durmakta ve büyümenin tüketici harcamalarına bağlı olduğunu düşünmektedirler. Ne var ki, bu iki görüş arasındaki pörsümüş tartışma nihayet miadını dolduruyor. 1990''ların yeni ufuklar açan fikri Smith veya Keynes''ten değil, 39 yaşındaki Paul Romer''den geliyor: "Ekonomik büyümeyi sürükleyen şey, fikirlerdir."

Kaliforniya Üniversitesi''nde (Berkeley) iktisat okutmakta olan Romer, yatırımlara karşı değil. Fakat, elimizde mevcut olan şeylere aynısından daha fazla katmanın bizi uzun zaman için daha fazla zenginleştirmeyeceğini düşünüyor. Gerçek servet ihdası, ister soya fasulyesi üzerindeki geliştirmeler gibi küçük, ister bilgisayar çipleri gibi büyük yeni icatlar olsun, yeniliklerden gelmektedir. Hükümetlerin takip edebilecekleri en önemli politikalar vergi ve harcamalarla değil, yeniliklerin hızını arttırmakla alâkalı olmak zorundadır.

Romer piyasaların kendi kendine işleyişine körü körüne iman edenlerden değil. Saf bir laissez-faire (serbest teşebbüs/serbest piyasa) sisteminin en iyi yenilik sistemi olmayabileceğini söylüyor. Hükümetlerin bu yolda yapabilecekleri çok şey olduğunu da. Hükümetlerin yaptıkları şeylerin ayrıntıları, geniş hatlardan daha önemlidir, diyor. İhtiyaç duyduğumuz ekonomik öğüt, "ayrıntılara göz kulak olmamız" gerektiğidir.

Demek ki, ne bilginin ortaya çıkması, ne de mevcut bilginin kullanılması tesadüfün kaprisine terkedilemez. Her toplumun, her toplumsal örgütün bu hususta bir stratejisinin bulunması gerekir. Özellikle de şirketlerin.

Günümüz Batı dünyasının en önde gelen işletme stratejistlerinden Hans Hinterhuber''e göre, girişimcilere örnek olabilecek en büyük stratejistlerden biri, 1858-88 yılları arasında Prusya ve Almanya''nın genel kurmay başkanlığını yapan Helmuth von Moltke''dir. Hinterhuber''e göre, kişinin stratejik yönetim kabiliyetini kesin olarak ölçebilecek bir test yoktur; ancak, bu kabiliyetin derecesi konusunda bilgi verecek bir takım temel sorular vardır. Kendilerini sınamak üzere bu soruları kendilerine sorabilen yöneticiler, stratejik yetenekleri hususunda bazı ipuçları elde edebilirler. Bu sorular şunlardır:

1. Bende müteşebbis ruh var mı?

2. Benim bir şirket felsefem var mı?

3. Rekabetçi üstünlüklerim var mı?

4. Çalışanlarım, kendi yeteneklerini serbestçe kullanabiliyorlar mı?

5. Benim görüşlerimi tamamlayan ve uygulayan bir organizasyon kurabildim mi?

6. Cephedeki yöneticileri stratejik planlamaya dahil edebiliyor muyum?

7. Şirket kültürü, şirket stratejileri ile ahenk içinde midir?

8. Yeni istikametler gösterip, yeni yaklaşımlar benimsetebiliyor muyum?

9. Toplumun ve şahsımın gelişimine katkıda bulunuyor muyum?