İşadamının karındaşlık sınavı

Artık kabak tadı veren bir gerçek: Dünyanın en ''uysal'' milleti olan Türkler, yönetilemiyor! Siyasî rejimin en acımasız uygulamalarına başkaldırmadıkları gibi, tabiî afetlerin yol açtığı büyük yıkımları da akılalmaz bir rıza ile karşılıyorlar. Gerçi haksız siyasî uygulamalar karşısında pes etmiyor, dirençlerini uzun vadeye yayarak sürdürüyorlar. Ama kısa vadede asla sokağa dökülmüyor, ''problem'' teşkil etmiyorlar. Buna rağmen, ülkeyi yönetenler bu uysal insanların ölülerini bile gömemiyor, evleri yıkılanlara ancak çürük çadırlar verebiliyor, yabancıların yardımlarını bile koordine edemiyorlar. Niçin?

Sebebi son derece basit: Dünya Sistemi içinde etkili bir yer tutmaktansa, ne pahasına olursa olsun ayakta kalmayı seçiyorlar. Etkili devlet, yönettiği insanları harekete geçirmeyi, Sistem içinde en faal konuma gelmelerini kolaylaştırmayı hedefler. Tepkili devletse, insanlarının hareket alanını nasıl daraltabileceğinin hesaplarını yapar. Buna o kadar vakit ayırır ki, önceden hazırlık yapmak şöyle dursun, bir felaket karşısında sırasıyla hangi adımları atacağını, hatta nasıl bir dil kullanacağını bile şaşırır. Sosyal bilimde "gerici" diye bir kavram kullanılacaksa, sadece bu tür siyasî yapılar için kullanılmalıdır.

Milletin ilerlemesine engel olan gerici devletin bu tavrı son 15 yılda ülke veya bölge bazında çok sayıda ekonomik örgütlenmeyi zorunlu kıldı. İşadamları tarafından "dayanışma" amacıyla kurulan derneklerin sayısı 300''ü geçti. Deprem yaralarının sarılmasında gerici devletten fazla birşey beklenemeyeceğine göre, bu derneklerin rüştlerini ispat etme vakti gelmiş demektir. (Hükümet, depreme bütçeden 500 trilyon TL ayırabileceğini açıkladı. On günlük faiz parası!)

Dernekler ne yapabilir? İlk aklıma gelen şu: Hemen bir borç ve yardım sandığı oluşturup, afet bölgesinde zarar gören üyelerinin işlerini yeniden kurmalarına imkân sağlayabilirler. Mesela MÜSİAD''ın 3000 üyesinden 300''ünün depremden ciddi biçimde etkilendiğini varsayalım. Geriye kalan 2700 üye, Yardım Sandığı''na 5 ila 50 milyar TL arasında değişen miktarlarda katılabilir. Yaklaşık 2500 üyenin ortalama 10 milyar TL katkıda bulunmasıyla 25 trilyon liralık bir fon oluşur (200 üyelik fire varsayıyorum. Haydi, utandırın beni!). Bunun yüzde 15''i karşılıksız, geriye kalan 21 trilyonu ise 300 mağdur üyeye borç olarak verilirse, her birinin ortalama 70 milyarlık (150 bin $) bir sermayesi olur. (Elbette, herkese eşit miktarda değil, daha önceki iş kapasitesine ve borcu geri ödeyebilme yeteneğine göre taksimat yapılmalı.) Şahsen bu paranın çok kısa zamanda sahiplerine geri döneceğini düşünüyor ve üç aylık gazeteci maaşımla fona katılacağımı beyan ediyorum.

Genç işadamları dernekleşme safhasında en çok "kardeşlik" olgusuna atıfta bulunuyor, kapitalist ilişkilerin dayanışma duygusunu yok ettiğinden yakınıyorlardı. İki yüzyıl önce Fransız Devrimi de, hürriyet ve eşitliğin yanısıra, kardeşlik sloganıyla yapılmıştı. Ama iki yüzyıl boyunca liberaller hürriyeti, sosyalistler eşitliği göklere çıkardıkları halde, kardeşliği bayraklaştıran çıkmadı.

Bakalım Fransız Devriminin yapamadığını Türk Depremi yapabilecek mi?