Küçük, ekonomik ev

Birkaç yıl önce İstanbul''da toplanan Habitat konferansı sırasında Turgut Cansever Hoca''yla konuşmalarımızda şunu öğrenmiştim: Medeniyet, ev demektir. Osmanlı medeniyeti, bir güzel konutlar medeniyetidir. Cumhuriyet ise Türk insanını adeta evsiz bırakmıştır. Marmara depremi, bu hakikatın acı bir teyidi oldu.

Cansever Hoca''nın iddiası son derece basit: Bahçe içinde, tek veya iki katlı evler, yüksek apartman binalarından daha ekonomiktir! İlk anda insana akıl almaz gibi geliyor. Bu tür evlerin daha güzel, daha insanca olduğuna şüphe yok. Ama daha ekonomik olabilir mi? Evet, olabilir. Daha ucuz değil, daha ekonomik.

İnsanları yüksek bina yapmaya sevkeden amil, rant arayışıdır. Devlet yeterli miktarda arsa geliştirmediği veya geliştirilmesine imkân vermediği için, şehir merkezine yakın arsalar aşırı değerlenmekte, nispeten uzak olanlarsa arsa mafyasının eline geçmektedir. Bugün İstanbul''un Göztepe veya Etiler semtinden aldığınız bir daire fiyatına, New York''ta iki daire alabilmeniz mümkündür. (Hemen bütün Batı ülkelerinde, "real estate developer" tabir olunan arsa geliştirme şirketleri bulunuyor. Bunlar sayesinde konut yapımı bir spekülasyon/manipülasyon meselesi olmaktan çıkıyor.)

İki katlı küçük bir ev altı ayda, on katlı bir apartman ise ortalama üç veya dört yılda tamamlanabiliyor. Bu inşaatlarda maliyeti en çok yükselten kalem finansmandır. (Türkiye''deki başlıca büyük ölçekli konut projelerinin arkasında büyük bankaların bulunması tesadüfi değildir.) Altı aylık bir inşaat önemli finansman ihtiyacı oluşturmaz, dolayısıyla fiyatı daha hesaplı olur.

Habitat II İstanbul Konferansı şu üç temel ilkeyi benimsemişti: (1) Herkes, içinde yaşamakta olduğu çevrenin oluşumuna katkıda bulunabilmelidir. (2) İnsanlar, içinde yaşadıkları tabiatı koruma sorumluluğunu üstlenmelidirler. (3) Adalet üzre bir düzen içinde, sürdürülebilir gelişme sağlanmalıdır.

Adaleti ayaklar altına alan, depremzedelere yardımcı olmaya çalışan gönüllü kuruluşları (kendi aczi fâş olmasun diye) caydıran veya kötüleyen bir devlet, yurttaşlarının "içinde yaşadıkları çevrenin oluşumuna katkıda bulunmalarına" maalesef fırsat vermez. Küçük, güzel evler için, önce bu devletin "adam edilmesi" gerekiyor.