Liderlik, cesaret ve takvâ

Liderliğin yolu cesaret ve takvâdan geçer. Eflatun, cesaretin tecrübeyle birarada bulunması gerektiğine dikkat çeker ve cesaretin bir tür "akıllı metanet" olduğunu söyler. Diyaloglarından birinde, Sokrates ile Lakhes arasında şöyle bir konuşma geçer:

Sokrates: Cesaret nedir?

Lakhes: Bir kimse, savaş safındaki yerinde durarak, kaçmaksızın, düşmana dayanmayı aklına koymuşsa, bil ki o adam cesaretlidir.

Sokrates: Güzel. Peki, yerinde sabit durmayıp da gerileyerek düşmanla dövüşene ne demeli? İskitler hem saldırırken, hem gerilerken düşmanla çarpışırlarmış. Homeros, Aineias''ın atlarını överken, "kovalamada da, kaçışta da hızlı giderlerdi" der. Yunanlılar, Perslerle karşılaşınca yerlerinde durup çarpışmayı doğru bulmamış, kaçmışlar; sonra Perslerin safları bozulunca dönmüş ve cengi kazanmışlar. Öğrenmek istediğim şu: Yalnız piyadelerde değil, atlılarda, her türlü askerde cesaret nedir? Yalnız savaşa girenlerde değil, denizin tehlikelerine göğüs gerenlerde, hastalığa, yoksulluğa, siyaset yüzünden başa gelenlere yiğitlik gösterip dayananlarda cesaret nedir? Şunu da katayım: Yalnız acıya, korkuya yiğitlik gösterenlerde değil, arzularına, zevklerine karşı koyanlarda görülen; ister dayanmakla, ister kaçmakla gösterilen cesaret nedir?

Lakhes: Cesaret bir çeşit ruh metinliğidir diyebilirim.

Sokrates: Elbette öyledir. Ama her türlü metinliği cesaret sayabilir misin? Akılla giden metinlik iyi de, delilikle birlikte gidene cesaret denir mi?

Lakhes: Haklısın.

Sokrates: Demek ki cesaret, akıllıca olan metinliktir.

Standart yöneticiliğin tepkici ve korkak, liderliğinse dönüştürücü ve cüretkâr olduğunu söyleyen Paul Taffinder, liderliğin beş oluşturucu unsurunun şunlar olduğunu söylüyor: Bağlam, risk, öngörülmezlik, inanç ve kritik kütle. Bu beş unsurun, ABD Başkanı J. F. Kennedy''nin aya adam gönderme projesini Amerikan Kongre''sine sunduğu konuşmasında biraraya geldiğini söyleyen Taffinder''in tahlili şöyle:

1. Bağlam. "Olağanüstü zamanlardayız. Ve olağanüstü bir meydan okuma karşısında. İnançlarımız ve kudretimiz, hürriyet davasında bu millete liderlik rolünü yüklemektedir." Konuşma böyle başlıyor. Her ne kadar ağırlık ABD''deki ekonomik ve sosyal ilerlemeye, savunma, istihbarat, uzay, silahsızlanma gibi konulara kayıyorsa da, bağlam ABD''nin tarihteki rolünü ve hürriyete bağlılığı öne çıkarıyor. Ve işin başında, bağlamın sıradan olmadığına açıklık getiriliyor. Çevremizdeki dünya en monoton veya karışık halini aldığı zaman, bu bağlama vuzuh kazandıracak liderlere şiddetle özlem duyarız.

2. Risk. "...günün birinde birinci olacağımızı garanti edemiyorsak da, bu çabadaki herhangi bir başarısızlığın bizi sonuncu kılacağını garanti edebiliriz. Bunu bütün dünyanın gözü önünde dile getirmekle ilave bir risk üstleniyoruz, ama başarırsak bu risk şanımızı yüceltecektir." İşte riskin üstlenilmesi ve fırsatın yaratılması. Riske atılmak tehlikelidir. Riski halka açıklamak ise daha tehlikelidir. Yöneticiler riski kontrol altına alırlar; liderlerse riske atılırlar.

3. Öngörülmezlik. "Başkan olduğum günden beri uzay çalışmalarına göz kulak olduk. Şimdi uzun adımlar atmanın zamanı geldi. Uzay araştırmalarında bu milletin öncü rolü oynamasının vaktidir artık. Yeryüzündeki geleceğimizin anahtarı birçok bakımdan bu adımlara bağlıdır." Normun ötesine gitmek, statükoya karşı çıkmak, tabiatı gereği her zaman öngörülmezlik gerektirir. Yöneticiler mevcut çarkın dışına çıkmak istemezken, liderler kalıpları kırar, yenilerini inşa ederler.

4. İnanç. "Şayet sadece yolun yarısına kadar gidecek yahut zorluklar karşısında sineceksek, hiç yola koyulmayalım daha iyi." Kennedy''nin mesajı şüpheden uzaktır. Milletine öncülük etmektedir. Kendilerine veya hedeflerine inancı olmayan kişileri kimse takip etmez.

5. Kritik kütle. "... gerçek anlamda, aya giden bir tek kişi olmayacaktır. Aya bütün millet gidiyor olacaktır. Çünkü onu oraya göndermek için hepimiz çaba harcıyoruz." Futbol maçları kadar hiçbir şey kritik kütlenin önemini göstermez. Golü bir kişi atsa bile, oyunu 11 kişi oynar. On kişi gerekli yardımlaşma ve etkinliği gösteremezse, golcü avucunu yalar. Liderler, takımın enerjisini doğru biçimde akıtan, önceliklere önem veren, kaynakları doğru tahsis eden, örgütün nelerin altından kalkabileceğini hesaplayan kişilerdir.