Hayatın içinde olma

Günlük, anı ve gezi izlenimlerini okumayı çok severim. Bu tür edebiyat yazıları, genellikle yalın, açık ve kısadır. Bunlarda insanı hayatın içine çeken bir yan vardır.

Bir edebiyat yazısında, değişik zaman ve mekanlarda geçen olayların, biraz deneme, biraz günlük ve biraz da gezi izlenimi biçiminde anlatılmasının doyumsuz bir keyfi vardır.

Bizim edebiyatımızda, gezi, anı ve izlenim karışımı türün en güzel örneğini Nuri Pakdil, "Batı Notları" isimli kitabıyla verdi. Bu kitapta Pakdil, kısa bir süre kaldığı Paris''teki izlenimlerini anlatır.

Kitabın arkaplanında İslam kültürüyle Batı kültürünün tarihi hesaplaşmasında, Osmanlı dönemi büyük yer tutar. Pakdil Paris''te herkesin gördüğü yerleri görür, ancak kimsenin farkına varmadığı gerçekleri yakalamada büyük bir ustalık gösterir.

Sözkonusu edebiyat türüne bir başka güzel örnek de rahmetli Cahit Zarifoğlu''nun "Yaşamak" isimli kitabıdır. Onunki de kendine özgü bir sanat türüdür. Anı, deneme, şiir, günlük karışımı bir edebiyat türü. Adım adım gezilen şehirlere çok boyutlu bir ayna tutulur.

İsim olarak, ne dersek diyelim, hayatın dinamiklerini kavramada, bu türün vazgeçilmez bir yeri vardır. Günümüz insanının dayatmacılığa karşı elindeki en güçlü silah sanattır. Sanat kılıçtan daha keskindir.

Ben de değişik edebiyat dergilerinde sözkonusu türden gezi yazıları yazdım. Sonra bu yazıları "Hicaz''dan Endülüs''e" ve "Zamanı Aşan Şehirler" adı altında kitaplaştırdım.

Gezerken, ister New York ister Paris olsun, herkesin gördüğü yerler görülür. Ancak her şehir, her insanda aynı çağrışımları yapmaz. Aslında bir edebiyat eserini güçlü ve güzel kılan, herkesin gördüklerini görüp, ancak kimsenin görmediğini görme ustalığıdır.

Hayatın içinde olmak için, birbirine zıt gidişlerin dinamiğini kavramada yöntem, ömrün boşa giden taraflarından daha çok verimli taraflarını görme olmalıdır.

Ayrıca ömrün dolu yanını görmeden, onun boş kısmını değerlendirmek pek kolay da değildir. Dünyayı hem yaşanır, hem de anlamlı kılmada eldeki tek sermaye ömürdür.

Dayatmacılığın bir yaşama ve düşünce biçimi olarak, benimsetilmeye çalışıldığı bir dönemde, hayatı kurtarmak için, hayatı anlamlı kılmak gerekir.

Bilinmeyen gelecek, yani, kazanıyor muyuz, yoksa zararda mıyız, endişesi, hayatı anlamlı kılan unsurların başında gelir. Kazanmaya giden yolda herşey bilinebilseydi, hayat çekilmeyecek kadar anlamsız olabilirdi.

İnanmanın kaynağında, geleceğin bilinmezliğinin getirdiği korku ve umut var. Korkuyu yenme ve umuda ermede, Allah dışında sığınak yok.