Darbeler ve ders almak

Bilmiyorum, Mehmet Ali Birand''ın hazırladığı 12 Eylül belgeselini seyrettiniz mi?

Bu belgeselin, 28 Şubat süreci başlamadan çekildiğini hatırlatmak isterim. Aksi takdirde Demirel de, Ecevit de böyle serbestçe konuşamaz, büyük ihtimalle Birand bile, demokrasiyi pervasızca katletmek isteyen zihniyeti bu kadar açık bir biçimde teşhir edemezdi.

İyi oldu; hafızalarımızı tazeledik. Faruk Gürler''in Cumhurbaşkanı seçilebilmesi için subayların milletvekillerini nasıl tehdit ettiğini, darbe ihtimalini gündeme getirdiklerini, bir çok parlamenterin Gürler''in destekçilerinden Turgut Sunalp Paşa''ya gidip bağlılıklarını bildirdiğini gördük.

Faruk Gürler''e, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda destek verenlerin büyük çoğunluğu CHP''lilerdi.

Ama o günleri yaşamak, hiç değilse, bugünleri yaşamamamızı sağlamalıydı. Bir ders çıkarmalıydık.

Meclis direnebilse, meşruiyet dışına çıkan asker pısıyor. Darbe filan yapamıyor.

Hele günümüzde...

Bu dersi alsaydık, 28 Şubat başladığı gün biterdi.

Faruk Gürler ile birlikte hareket eden, Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur, onun seçilemeyişini şöyle yorumluyor:

"Aramızda tam bir birlik bulunmadığını milletvekilleri anlamışlardı. Haklı olarak ''Gürler Cumhurbaşkanı seçilemezse darbe olmaz'' diye düşünüyorlardı"

Mehmet Ali Birand''ın belgeselini seyrederken o günler filim şeridi gibi gözlerimin önünden geçti. Hatta daha eskilere uzandım.

27 Mayıs...

"Meşruiyetini kaybetmiş bir iktidara karşı direnme hakkını kullanan Türk Silahlı Kuvvetleri."

Askeri müdahaleyi meşrulaştıran yukarıdaki cümleleri, 1961 Anayasası''nın başlangıcına da koydular. Ve Türkiye bu ayıbı uzun yıllar taşıdı 1961 Anayasası''nda. 27 Mayıs da, gene uzun yıllar asker zoruyla, bayram olarak kutlandı. Önceleri CHP''liler bu bayrama coşkuyla katılıyorlardı. Sonradan Ecevit dahil, hiçbiri, bir askeri darbenin yıldönümüne iştirak etmeyi içine sindiremez oldu.

27 Mayıs bayramını kaldırmaya, gene de sivil bir hükûmet cesaret edemedi. 12 Eylül''den sonra, darbe lideri, Kenan Evren, 27 Mayıs bayramını iptal etti. Ve çok şükür, 12 Eylül''ü de bayram olarak ilân etmedi. Buna mukabil, 1982 Anayasası''nın başlangıcına gene, darbeyi meşrulaştıran cümleler konuldu. "Türk milletinin ayrılmaz parçası olan Türk Silahlı Kuvvetleri''nin, milletin çağrısıyla gerçekleştirdiği 12 Eylül 1980 harekatı sonucunda, Türk milletinin meşru temsilcileri olan Danışma Meclisince hazırlanıp, Milli Güvenlik Konseyince son şekli verilerek Türk milleti tarafından kabul ve tasvip ve doğrudan doğruya O''nun eliyle vazolunan bu Anayasa" 1995 yılında demokratikleşme paketi ile bu cümleler de metinden çıkarıldı.

27 Mayıs ile 12 Eylül arasında bir de 12 Mart''ı yaşadık. 12 Mart, 27 Mayıs''ın bir dalgasıydı. Ordu içinde bazı subaylar ve bazı komutanlar, 27 Mayıs''ta başarılamayan devrimleri (!) (Meselâ toprak reformunu) gerçekleştireceklerdi. Bir kısım gazeteci ve sol aydınla işbirliği yaptılar. Siviller daha ziyade Doğan Avcıoğlu''nun kanatları altında toplanmıştı. İlhan Selçuk''tan, Uğur Mumcu''ya kadar kimler yoktu ki.

Hasan Cemal, "Kimse kızmasın, kendimi yazdım" kitabında, sivil asker işbirliğini, cuntaya gazetecilerin katkılarını anlatıyor; isimler veriyor.

Güney Amerika modeli bir devrim düşünülüyordu 9 Mart''ta. Kara Kuvvetleri Komutanı Faruk Gürler ve Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur, son anda yan çizdiler veyahut cesaret edemediler de Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç duruma hakim oldu. Ama o da, tabanını rahatlatmak için, Demirel Hükûmeti''ne 12 Mart 1971''de muhtıra verdi. Başbakan ve Bakanlar Kurulu''nun istifasını talep etti.

Senato Başkanı Tekin Arıburun, emekli bir askerdi. Eski DP''li milletvekillerinden Perihan Arıburun''un eşiydi. 27 Mayıs''tan da çıkardığı dersle, bu gayrimeşru harekete karşı direndi. Muhtıra yazısını kabul etmeyip geri çevirdi.

Demirel, yumuşak bir geçiş olur düşüncesiyle rejimi kurtarmak (!) gerekçesini benimseyerek, arkadaşlarının da ısrarıyla istifa etti.

Dönemin ünlü gazetecisi Bedii Faik, 9 Mart gibi sol bir darbeyi engellemek maksadıyla, 12 Mart hareketine zorlanan Memduh Tağmaç''ı ağır bir dille tenkit etti: "Altını tutamayana komutan mı denir?"

Neredeyse askeri müdahaleler olağan; sivil yönetim sıra dışı hale geldi.

Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi, 12 Mart 27 Mayıs''ın bir dalgasıydı, Faruk Gürler dayatması ise, 12 Mart''ın sonucu olarak ortaya çıktı.

Ecevit ile Demirel, Amiral Fahri Korutürk formülüyle dayatmayı aşabildiler. Onlara asker kökenli eski Genelkurmay Başkanı Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay çok yardımcı oldu.

27 Mayıs öncesi Cemal Gürsel, Kara Kuvvetleri Komutanı idi. Önce darbe lideri, sonra da Cumhurbaşkanı oldu.

Aslında, 1961 seçimlerini takiben oluşan Parlamento çoğunluğu, Anayasa profesörü Ali Fuat Başgil''i seçecekti. Fakat Milli Birlik Komitesi üyelerinden bir grup, Başgil''i, adaylığını geri çekmesi için tehdit etti. Siyasi partiler üzerinde de baskı uygulandı. Böylece, Cemal Gürsel Cumhurbaşkanı olurken, İsmet İnönü de, hakkı olmadığı halde, Başbakanlık koltuğuna oturtuldu.

Gürsel''den sonra onun yerine Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunay geçti. Sunay, askeri, kışlasına sokma gayreti içindeydi.

Sunay''dan sonra, Genelkurmay Başkanı Faruk Gürler de Cumhurbaşkanı "seçilseydi", ülkemize antidemokratik bir başka gelenek daha yerleşmiş olacaktı.

Ama, işte, Ecevit ve Demirel anlaştılar, emekli asker, Amiral Fahri Korutürk''ün, beklenmedik bir şekilde cumhurbaşkanı seçilmesini sağladılar.

Korutürk formülü ehven-i şer idi. Ama burada da gene irade fesada uğramış oldu.

12 Eylül darbesi, tekrar bir darbe liderini, eski Genelkurmay Başkanı''nı Çankaya''ya oturttu.

Evren, 1982 Anayasa metniyle birlikte oylandı. Ya Anayasa ile beraber Evren''e de evet diyecektiniz. Ya da birlikte hayır oyu kullanacaktınız.

Gene fesada uğramış bir irade.

Evren''i Türkiye''nin Bayar''dan sonra ikinci sivil cumhurbaşkanı Özal takip etti. Sonra Süleyman Demirel...

28 Şubat sürecinde cumhurbaşkanlığı için, etrafta bazı askerlerin veyahut emekli askerlerin isimleri dolaşmaya başladı.

Avrupa Birliği üyeliğine aday olmağa hazır bir Türkiye''de artık ne ön planda, ne de arka planda, uzaktan kumandalı bir yönetim istemiyoruz.