Her şerde bir hayır vardır

Erbakan, cezasının tasdik edildiğini duyunca "Hayırlısı" demiş. Biz de, her şerde bir hayır olduğuna inananlardanız. Erbakan''ın mahkûmiyetinin, demokratikleşme çabalarını hızlandıracağı kanaatini taşıyoruz. "Hayır güçleri", "Şer güçlerini" bu durumda belki daha kolay yenecektir.

DPT''nin raporu

Devlet Planlama Teşkilâtı, Avrupa Birliği ile İlişkiler Genel Müdürlüğü, 8''inci 5 yıllık Plan çerçevesinde, bir rapor hazırlamıştı. Gazetelere de yansıyan bu raporda, AB ile uyum sağlamak için , Anayasa''nın değiştirilmesi gereken hükümleri ele alınıyordu.

Bu amaçla, Anayasa''nın 13''üncü maddesinin özgürlükleri koruma maddesi haline gelmesi, 14''üncü maddenin de, düşünceler yerine sadece eylemleri sınırlaması tavsiye ediliyordu.

Ayrıca, Başbakanlık İnsan Hakları Koordinatörlük Üst Kurulu''nun, Anayasal vatandaşlık kavramını ortaya attığı, bu kavramın, kültürel farklılıkların geliştirilmesine ve dışa vurulmasına imkân verdiği de, gene basına sızan haberler arasındaydı.

MGK''nın müdahalesi

"Sızdı" kelimesini kullanıyorum. Zira ülkemizde, lüzumsuz tartışmalar kamuoyuna yansıyor ama, temel sorunlar her nedense kapalı kapılar ardında hal''edilmeye çalışılıyor.

Milli Güvenlik Kurulu Sekretaryası''nın müdahalesiyle, "Anayasal vatandaşlık" ilkesinden vazgeçildi. Ayrıca, Anayasa''nın 13 ve 14''üncü maddeleri değiştirilirken, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi''nin 10/2 ölçütlerine "laik ve demokratik cumhuriyeti koruma kıstasının da dahil edilmesi" istendi.

10''uncu madde

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi''nin 10''uncu maddesi, düşünce hürriyetini teminat altına alıyor. 10''uncu maddenin 2''nci fıkrası ise, bu hürriyetin hangi hallerde sınırlanabileceğini belirtiyor.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi madde 10:

1) Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi ile karşılaşmadan ve ulusal hudutlarla sınırlanmadan, bir görüşe sahip olma, haber ve düşünceleri edinme ve bunları ulaştırma özgürlüğü içerir.

2) Bu özgürlükleri kullanırken ödev ve sorumluluk içinde hareket edilmesi gerektiğinden, ulusal güvenlik, ülke bütünlüğü ve kamu güvenliği, suçun veya düzensizliğin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması, gizli bilgilerin açığa vurulmamasının önlenmesi, yargılama organının otorite ve tarafsızlığının korunması amacıyla, hukukun öngördüğü ve demokratik bir toplumda gerekli olan formalitelere, şartlara, yasaklara ve yaptırımlara tâbi tutulabilir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 4 Kasım 1950''de Roma''da imzalandı ve 1953 tarihinde yürürlüğe girdi. O günün şartları içinde düşünce özgürlüğünü teminat altına alan 10''uncu maddenin ikinci fıkrası, hürriyetlerin çeşitli sebeblerle sınırlanabileceğini belirtiyordu. Ama o günden bugüne bir çok gelişme ortaya çıktı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, verilen cezayı, sözleşmenin 10''uncu maddesinin 2''nci fıkrasına göre inceleyip, meşru bir amaç güdülüp güdülmediğine önce bakıyor. Bu meşru amaç, ikinci fıkrada yer alan unsurlardan biri -(ülke bütünlüğü, kamu güvenliği, suçun önlenmesi vs)- olabilir. Ama Mahkeme, bununla yetinmeyip, yıllar içinde bir içtihat geliştirdi. Verilen cezanın bu meşru amaçla orantılı olup olmadığı, acil bir sosyal ihtiyaca cevap verip vermediği, demokratik toplum gereklerine uygunluğu inceleniyor.

Bir başka ifadeyle, Mahkeme, o düşüncenin nasıl bir ortamda ifade edildiğine, nasıl bir sonuç doğurduğuna, başkaları açısından bir tehlike yaratıp yaratmadığına bakıyor. Eğer tehdidi, başka bir yoldan bertaraf etmek mümkünse, cezaya gerek olmadığı hükmüne varılıyor.

İçtihat önemli

1950 yılında kaleme alınmış sözleşmedeki sınırlamalara, Milli Güvenlik Kurulu''nun tavsiyesi ile, bir de -laik ve demokratik cumhuriyeti korumak- kıstası ilâve edilerek, demokrasi paketi hazırlanırsa, belki mevcudun da gerisine gitmiş oluruz.

Yıl 1950... Yıl 2000

Yapılacak şey Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi değil, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''nin içtihadını gözönüne alarak, demokrasi yolunda adım atmaktır.

AB 1999 raporu

Avrupa Birliği''nin 1999 raporunda Türkiye''nin kırık not aldığı noktalar belli. Avrupa Birliği özellikle iki konu üzerinde duruyor:

1) Kamu otoritelerinin işleyişinde bazı düzensizlikler var. Ordu üzerinde sivil denetim bulunmayışı ve Milli Güvenlik Kurulu kanalıyla ordunun politik yaşamda oynadığı büyük rol endişe verici.

2) Azınlıkların durumu. Kürt meselesi. Avrupa Birliği, sadece Lozan''daki "azınlık" statüsünü kabul etmiyor ve kültürel azınlık olarak tanımladığı Kürt kökenli yurttaşlarımızın, kendi kimliklerini geliştirecekleri ortamın hazırlanmasını Türkiye''den talep ediyor.

Cezaevi şartlarındaki olumsuzluk, işkence ve kötü muamele, ülkemizin karnesindeki kötü puanları oluşturmakla birlikte, halli daha kolay meseleler gibi görünmekte.

Türkiye asıl, Kürt sorununa bakış açısında ve askeri vesayetin kaldırılmasında zorlanacak.

Milli Güvenlik Kurulu Sekretaryası''nın, Başbakanlık İnsan Hakları Koordinatör Üst Kurulu''na müdahale ederek, Anayasa değişikliğinin sınırlarını çizmesi bile, bu zor günlerin habercisi.

Yargının durumu

Aslında Yargıtay 8''inci Dairesi''nin Erbakan hakkında verdiği karar da, yargının, Kürt kimliği hususundaki hassasiyetini ortaya koyuyor.

Erbakan "Türküm, doğruyum, çalışkanım derseniz, bir diğeri de Kürdüm, ben daha doğruyum, daha çalışkanım deme hakkını kazanır" sözleriyle farklı iki kimliğe işaret etmek istemişti. Türklük, elbette bütün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını kapsayan, bir siyasi üst kimlik. Ama aynı zamanda Türk, Çerkes, Kürt, Laz vs. gibi alt kimlikler de mevcut.

Economist''in yorumu

Nitekim, Erbakan, Bingöl''de 6 yıl önce sarfettiği bu cümlelerden dolayı 1 yıl hapis cezasına çarptırılınca dünyaca ünlü Economist dergisi şu yorumu yapmıştı: "Erbakan bu cezayı, Atatürk''ün 70 yıl önce kurduğu siyasi sistemi eleştirdiği ve Kürt çocuklarının da kendilerine Kürt demeğe hakkı olduğunu söylediği için aldı."

Evet her şerde bir hayır olabilir. Belki Erbakan''ın cezasının Yargıtay tarafından onanması, bir dönüm noktasını oluşturacak. Ayıplarımızdan kurtulmak için belki de daha süratli ve etkili adımlar atacağız.