İslamiyet ve reform(!)

Yargıtay Başkanı Sami Selçuk''un, bilhassa laiklik üzerindeki sözleri, laikliği toplum mühendisliğinin bir aracı sayanları, dindarları olmayan, dindarları ortada görünmeyen bir toplum yaratma hevesi taşıyanları, rahatsız etti.

Başörtüsünü irtica sembolü olarak değerlendiren, özgürlükler adına yapılan elele eylemini dahi devletin temel nizamını sarsacak bir girişim olarak niteleyen bu zihniyetten başka ne beklenebilir ki?

Az bilgiden, az birikimden kaynaklanan peşin hükümleri var bunların.

"İslâmiyet''in bir devlet kurma amacı mevcutmuş; halbuki Hıristiyan böyle bir hedef gütmediğinden rejim ile daha kolay uzlaşabilirmiş! Üstelik, Hıristiyan alemi, Rönesans ve Reformu geçirdiğinden, demokrasi ile bağdaşabilecek bir inanç sistemine sahip bulunuyormuş. Zaten Hz. İsa da ''Tanrı''nın hakkı Tanrı''ya, Sezar''ın hakkı Sezar''a'' demek suretiyle, uhrevi ve dünyevi işlerin ayırımının, bir anlamda laikliğin temellerini İncil''de atmış vs. vs..."

Şimdi kolaycılığa kaçmadan, bu konuda bilim adamlarının yazdıklarını okuyalım:

"Sezar''ın hakkı Sezar''a, Tanrı''nın hakkı Tanrı''ya" ilkesi, Hıristiyanlığın evrensel bir uygulaması değil; sadece, Hıristiyanlığın Roma İmparatorluğu tarafından resmi din olarak ilan edilmesine kadar geçen 350 yıllık süre içinde, kabul gören bir nevi savunma mekanizmasıdır. Sezarları rahatsız etmeden, Roma''daki siyasi gücü işkillendirmeden, dini yaymak politikası benimsenmiştir.

Hıristiyanlık da, İslâmiyet gibi, dünyayı, yayılma sahası olarak görür. Hıristiyanlığın da, bir devlet talebi vardır.

Batı Roma''da, yüzyıllar boyunca Katolik Kilisesi siyasi otoriteyi kendisine tâbi kılmadı mı? Ve aynı uygulama, orta çağ süresince kesintisiz devam etmedi mi?

Burada ortaya atılacak bir başka soru daha var: "Acaba Mekke''de veya Medine''de bir devlet bulunsaydı, Hz. Muhammed gene devlet kurar mıydı? Veyahut, Hz. İsa Roma İmparatorluğu yerine, devletsiz bir düzen içine gelseydi, devlet kurmaz mıydı?"

Luka İncili''ndeki ayette, Allah''ın, Hıristiyanlığı korumak üzere verdiği iki güç kaynağından söz ediliyor. Bunlardan biri dünyevi iktidar, diğeri, ruhani iktidar. Ruhani iktidarın dünyevi iktidardan üstün olduğu kabul ediliyor.

Hani, Hıristiyanlık, Sezar''ın hakkı Sezar''a diyerek din ve dünya işlerini birbirinden ayırmıştı?

Bütün bunları "Hıristiyan dini, demokrasi ve laiklikle uzlaşır, İslâmiyet ise siyasi iktidar açısından tehlike arz eder" kolaycılığına kaçılmasın diye yazıyorum.

Ufak bir parantez açalım: Osmanlı''da, dinin temsilcisi olan Şeyhülislâm''ın, neden siyasi otoritenin altında yer aldığı sorusunun cevabını da Bizans''taki, (Doğu Roma''daki) uygulamalarda bulabiliriz. Batı Roma''da, siyasi otorite Kilise''ye tâbi olurken, Bizans İmparatorluğu''nda Ortodoks Kilisesi siyasi otoritenin üzerinde değil, devlet nizamının içinde yer aldı; dolayısıyla siyasi otoriteye hakim değil, tâbi bir duruma geldi.

Bizans''ın varisi olan Osmanlı''da Şeyhülislâmlık müessesesi ve Türkiye Cumhuriyeti''ndeki Diyanet İşleri Başkanlığı, böyle bir geleneğin devamıdır.

Sami Selçuk, Diyanet İşleri''nin konumunu eleştirirken, laiklik ilkesine ters düşen bu geleneğe karşı çıkıyor.

İster Kilise siyasi otoritenin üzerinde yer alsın, (Batı Roma ve ortaçağ boyunca süren uygulamalar) ister Bizans ve Osmanlı''daki gibi siyasi otoriteye tâbi olsun, sonuçta meydana çıkan sisteme laiklik demekte zorlanıyoruz.

Ama Türkiye''de tek kusur bu değil. Devlet güdümündeki din, özgürlükçü bir yaklaşımla pekala inançlar üzerinde bunca baskı yaratmayabilirdi.

Ama bir peşin hüküm var bizimkilerde, İslâmiyet reform geçirmediği için, modern dünyaya uymuyor.

Bunların çoğu, reformdan, Kilise''deki gibi sadece pazar günleri ayinlere katılma kolaycılığını anlıyor bile olabilir.

Oysa Rönesans nedir? Reform nedir? Laiklik ve sekülerleşme ne anlama geliyor? Bütün bunların bir bir incelenmesi gerekmez mi?

Katolik Kilisesi, dünyayı aşağılayan bir anlayışa sahipti. Bu dünya, sadece ahireti kazanmak için yaşanmalıydı. Bu dünya ile barışanın öteki dünya ile arası açılırdı.

Zaten insan "ilk günah" yüzünden (Hz. Adem ile Havva''nın beraberliği) cennetten, süflî bir mekân olan dünyaya kovulmuştu.

Katoliklere göre insan günahkâr olarak doğar. Günahından temizlenmesi ve kurtulması için Kilise''ye muhtaçtır. Kilise, İsa''nın yeryüzündeki temsilcisi, ruhban sınıfı ise, İncil''in tek yorumlayıcısıdır. Onlar yanılmaz. Doğruların sahibi Kilise''dir. Ezeli ve değişmeyen bu doğrular, skolalarda okutulur. Rönesans, dünya sevgisinin meşrulaştırılması için Batı''nın, kendi kültür köklerine, Antik Yunan ve Roma''ya dönmesidir.

Bir yandan din, dünya ile barışırken, bir yandan da "sorgulamadan inanan aklın" yerine, "sorgulayan" "anlayan" akıl gelmiştir. Hasbi (verilen), tartışılmadan kabul edilen hakikat yerine, kazanılan (kesbi) hakikat geçmiştir. Metafizikten fiziğe geçiş, objeden, gözlem ve deneyle doğrulara, hakikate varış süreci başlamıştır.

Sadece dünya değil, akıl da meşrulaştırılmış, Kilise nassları karşısında serbest kalmıştır. Aklın doğruyu bulma kabiliyeti mevcuttur.

İslâmiyetin reform geçirmesinden sonra, korkularının dineceğini söyleyenler var. Oysa, 1517 yılında Wittenberg''te bir Kilise''nin kapısına asmış olduğu Doksanbeş Tezi ile, protestan hareketini başlatan Luther''in bir çok maddesi, zaten İslâmiyet''in içinde bulunuyor.

Meselâ Luther, dini konularda başvurulacak kaynağın Kutsal kitap (İncil) olduğunu söylemiş ve Kilise dogmalarını yıkmıştır. İncil''i okumak ve yorumlamanın Kilise''nin tekelinde olmadığını belirtmiştir. Ruhban sınıfının, diğer insanlardan üstün olmadığı kabul edilmiş, Kilise''deki hierarşik yapıya karşı çıkmış, Allah''tan başka kimsenin günahları af edemeyeceği düşüncesini savunmuştur.

Reform hareketi, özünde, Kilise ve Papalığın üstünlüklerini ilga etme hareketidir. Bununla beraber, dünyevi iktidar sahiplerinin meşruiyeti gene Hıristiyan akaidi üzerine temellendirilmiştir. "Luther''in 95 tezinden biri de, şudur: ''Dünyevi iktidar Allah tarafından tevdi edilmiştir. Bu sebeble, dünyevi iktidar sahibi Allah''ın görevlisidir. Bu güç ve yetki ile o, din adına hizmet eder.'' "

Bugün Türkiye''deki İslâmcı aydınlar Luther''e göre çok ileri bir noktada bulunuyor. Abant toplantıları akıl ve vahiy''nin çelişmediğini ortaya koyuyor. İslâmiyet zaten akla ve bilime önem veriyor.

Ama ya laikçiler ne yapıyor?

Tarihi üç beş mevzi olayı abartarak, paranoyalarını besliyorlar. İlim öğrenmek isteyen genç kızlara üniversitenin kapılarını kapatıyorlar.

Sistemin içinde yer alarak dünyevileşen dindar insanları, ya "yeşil sermaye" sahibi, ya da "cumhuriyet düşmanı" diye damgalıyorlar. Onların depremzedelere yardım etmelerine bile tahammülleri yok.

Politikaya girerlerse, partilerini kapatıyorlar, iş yaparlarsa boğmaya çalışıyorlar. Basında, televizyonda sivrilirlerse "dinci" yaftasını boyunlarına asıyorlar.

Ya korku, ya da menfaat üzerine hareket ediyorlar.

Gerçekten samimi iseler ve korkuyorlarsa, paranoyalarını yenmek için, dinde reformdan ziyade psikiyatrik tedaviye ihtiyaçları var.