Deprem vergisi

Deprem ekonomiye büyük darbe vurdu. Bir taraftan Devlet''in harcamaları artacak. Depremzedelerin ihtiyaçlarının karşılanması ciddi finansman ihtiyacını ortaya çıkardı.

Deprem bölgelerinde okullar, hastaneler ve diğer kamu binaları yeniden inşa edilecek. On binlerce konut yapılacak.

Yüz binlerce insan yardıma muhtaç hale geldi.

Bütün bunların finansmanı Devlet''in üzerine yeni yükler getirecek.

Diğer taraftan ise Devlet''in vergi gelirleri azalacak. Depreme maruz kalan bölge fabrikaların ve diğer üretim tesislerinin bulunduğu bölge. Bazı fabrikalar üretimlerini durdurmak veya azaltmak zorunda kaldılar. Meydana gelen hasarlar, gelir veya kurumlar vergisinin matrahından indirilecek. Bütün bunlar vergi tahsilatını olumsuz yönde etkileyecek.

1999 yılı bütçesinde ayrılan kaynaklar, deprem nedeniyle meydana gelen ilave külfet için yetersiz. Yatırıma ayrılan toplam ödenek sadece 1.4 katrilyon lira. Bu rakam mevcut yatırımların dahi yürümesini sağlamaktan uzak.

Hükümet 1999 yılında 13.5 katrilyon lira vergi toplayabilir. Bunun 11 katrilyon lirası faiz ödemelerinde kullanılacak. Devlet''in sair harcamaları ise borçlanarak finanse edilecek.

Kısacası bütçeden hayır yok. Yeni kaynaklar bulunması gerekiyor.

Devlet içerden ve dışarıdan kaynak arayacak. Dış kaynak sadece yeni borç bulunarak elde edilebilir. Hükümet IMF''nin yakacağı yeşil ışığı bekliyor ve ümitli. Yeşil ışık yanarsa uluslar arası finans kuruluşlarının kredi musluklarını açacağını tahmin ediyor.

Bu noktada IMF''nin bir stand-by anlaşmasına yanaşacağını zannetmiyorum. Zira, iç ve dış borç batağında bulunan ve yüksek reel faiz/borç girdabına girmiş ve önü kapalı bir ekonomiye desteklemek riskine girmez IMF. Duygusal hareket etmez. Belki deprem nedeniyle sınırlı miktarda Fon kaynaklarını kullandırabilir. Bu ise Türkiye''nin ihtiyacını karşılamaktan uzak olur.

Birleşmiş Milletler, Dünya Kalkınma Bankası gibi uluslar arası kuruluşların yapacakları karşılıksız yardımlar belirli miktarları aşmaz.

İç kaynak olarak iki yöntem kullanılabilir. Mevcut borçlanma planına ilave iç borçlanma. Ek vergiler.

İlave borçlanmanın gerçekleştirilmesi zor gibi gözüküyor. Devlet zaten mevcut fonları piyasadan çekiyor. İç borcun da bir sınırı vardır. O sınıra yaklaşılmıştır. Büyük hacimli ilave borçlanma piyasadaki nakit sıkıntısını daha da artırır. Özel sektörün finansman maliyetini yükseltir. Yatırımları azaltır.

Deprem nedeniyle ortaya çıkan yükün borçlanarak finanse edilmesi reel faizleri aşırı derecede yükseltir. Ülkenin borçlanma riski yükseldiği için reel faizler % 70-80''leri aşabilir. Hükümet borç bulmakta zorlanabilir.

Son kaynak ek vergi getirilmesidir.

Başta gelir ve kurumlar vergisi olmak üzere Hükümet vergi oranlarını geçici bir süre (örneğin 3 yıl) için yükseltebilir. Yeni vergiler ihdas edebilir.

Piyasadaki durgunluk, geçici verginin getirdiği finansman yükü ek vergilerin başarılı olma şansını sınırlandırıyor.

İç ve talebin düşüklüğü, vadelerin uzunluğu, Hazine''nin piyasadaki fonları çekmesi ilave vergi yükünün kaldırılıp-kaldırılamayacağını tartışmalı hale getiriyor.

Reel sektör ek vergi yükünü kaldıramaz. Bu ortamda sadece finans kesimi yani bankalar vergi ödeyebilecek kapasiteye sahip bulunmaktadır. Bütün bankalar değil tabi. İçi boşaltılan ve mali durumu bozulan bankalar hariç.

Eğer Hükümet ek vergi düşünüyorsa bu gerçeği dikkate almak durumundadır.

Bize göre ilk yapılması gereken piyasanın canlandırılmasıdır. Şu ana kadar büyük bedeller ödenen, ancak, başarılı olunamayan, enflasyonla mücadele adı altında sürdürülen anlamsız politikadan vaz geçilmesi gerekir. Hükümet Merkez Bankası kaynaklarını kullanarak ek finansman imkanını ortaya çıkarabilir.

Piyasanın canlandırılması enflasyon oranını yükseltir. Enflasyon oranı her hal ve karda yükselecektir. Bunu hiç kimse engelleyemez. Ağır borç yükü ve çok yüksek reel faizin kaçınılmaz sonu yüksek enflasyondur. İç ve dış talebin yükseltilerek piyasanın canlandırılması ek vergi politikasının başarı şansını da yükseltir. Milli gelir artar. Üretim artar. İstihdam imkanları artar.

Esasında deprem bir takım imkanları da beraberinde getirmektedir. On binlerce konut ve yüz binlerce beyaz eşya talebi, ekonomik canlanma için kullanılabilir.

Bu konuya ve dövizin durumuna Cuma günü de devam edeceğiz.