Faiz indirimleri

Merkez Bankası''nın açıkladığı yeni para politikasından sonra nominal faizlerde düşüşler yaşanıyor. 2000 yılında Merkez Bankası % 20 oranında devalüasyon yapacak. Bu beklenti bankaları faiz indirimi yapmak zorunda bıraktı.

Hemen ifade edelim, bankalar Merkez Bankası''nın politikasına tereddütlü yaklaşıyorlar. Faiz indirimlerini oluşturulan olumlu havanın etkisiyle yaptıkları anlaşılıyor. Ocak ayı sonuna kadar Hazine''nin önemli bir itfasının olmadığı ve borçlanma miktarının sınırlı tutulacağı açıklaması faiz düşüşünde esas etkenin olduğu izahı daha mantıklı gözüküyor.

İndirimden sonra bankaların 1 yıl vadeli mevduata uyguladıkları faiz oranı % 50 civarında. 2000 yılında devalüasyonun % 20 olacağı dikkate alınırsa bankalar mevduat sahiplerine döviz bazında % 25 oranında reel faiz önermektedirler. Tereddütleri Merkez Bankası''nın programına temkinli yaklaşımlarından kaynaklanmaktadır.

Piyasanın geneli gibi bankalar da özellikle bütçenin performansını izleyecek. İlk üç aydaki bütçe açığı ve kamu finansman dengesi önemli. Hedeften sapmalar oldukça risk faktörü yükseleceği için faizlerde hareketlenme olacaktır.

Merkez Bankası büyük risk aldı. Makro ekonomik dengeleri etkileyecek faktörlerin tümü Merkez Bankası''nın kontrolünde değildir. Bütçe hedeflerine ulaşmada Merkez Bankası söz sahibi ya da yönlendirici değildir. Bütçe dengelerinde meydana gelecek olumsuzluklar Merkez Bankası''nın para politikasının uygulanmasını engelleyecek. Başarısızlığın sorumluluğu Merkez Bankası''na yüklenecek, daha önemlisi Merkez Bankası prestij kaybedecek. Merkez Bankası''nın prestij kaybı, hayati önemi haiz güvenilirlik tartışmasını beraberinde getirecektir. Merkez Bankaları prestij ve güven kurumlarıdır. Prestij ve güvenin zedelenmesinin maliyeti yüksek olur.

Bu hassas yapısına rağmen Merkez Bankası siyasi tercihlere boyun eğerek başarı şansı bulunmayan programını açıklamıştır.

Merkez Bankası''nın para programı açıklandığı ilk günlerdeki olumlu hava yerini daha gerçekçi değerlendirmelere bırakıyor. İlk görüş cazibenin aldatıcı olduğu ortaya çıktı. Programa destek verenler dahi başarı konusundaki tereddütlerini belirtmektedirler. Tavsiyeleri, hükümetin ve Merkez Bankası''nın ilave tedbirler alması yönündedir. Bu aslında, mevcut düzenlemelerle programın hedefine ulaşmasının mümkün olmadığının itirafıdır.

Daha gerçekçi yorumların ortaya çıkması ile birlikte faiz düşüşlerinin geçici olduğu şeklindeki tezler kabul görmeye başladı. Programın bu kadar sürede tartışmalı hale gelmesi başta hükümet ve Merkez Bankası olmak üzere bir çoklarının uykusunu kaçıracaktır.

Önemli sonuçları olsa da düzenlemelerin kamuoyunda tartışılması alışkanlığımız yok. Son yıllardaki vergi düzenlemeleri örnek olarak verilebilir. Toplumun iktisadi ilişkilerinin biçimini derinden etkileyecek vergi değişiklikleri masa başı düzenlemesi olarak ortaya çıktı. Tartışmayı kanunlaştıktan sonra yaptık. Bugün için de aynı şey geçerli. Yeni para programını tartışmaya şimdi başladık. Uygulamaya koymadan önce yapmamız gerekirdi. Buna bazılarının itirazı olabilir. Kırılgan konuların tartışmaya açılmasının spekülasyonlara ve ekonomide istikrarsızlığa neden olabileceği itirazları anlamlı değil. Çoğulcu demokrasilerde, bu tür politika değişiklikleri ilgili kesimlerce tartışılmaktadır. Beklenmeyen ani tavırları bulmak zordur Avrupa yönetimlerinde.

Diğer taraftan, kapalı kapılar ardında alınan kararların suistimale açık olduğu da bir gerçektir. Eğer açıklıkla hareket etmez iseniz, MÜSİAD Genel Başkanı Sayın Ali Bayramoğlu''nun '' Madem 2000 yılı devalüasyonunu % 20 olarak belirleyecektiniz, kararın açıklanmasından hemen önce % 105 faiz oranıyla 5-6 katrilyon lira borçlanarak neden devleti büyük zarara uğrattınız ve birilerine haksız kazanç sağladınız?'' sorusu ve benzeri soru ve ithamlara muhatap olursunuz. Cevabını da veremezsiniz. Vereceğiniz cevaba kimse inanmaz.

Sayın Bayramoğlu''nun sorusunu hükümete ve Merkez Bankası''na yöneltiyoruz. Merkez Bankası''nın açıklamasından önceki 1 ay içerisinde Hazine kimden hangi faiz oranıyla borçlandı? Cevabı biz de merak ediyoruz.