Mevzi savunması mı, kural savunması mı?

Devletin demokratikleştirilmesi talebi her zaman devletin bütün vatandaşların devleti olmasını hedefler. Devlet bütün vatandaşların devleti olduğu zaman, vatandaşlar ile devlet arasındaki en sağlam bağ ''vatandaşlık'' bağı olarak legalleşir. Aksi taktirde, devlet demokratik devlet olmadığı zaman, legalleşen temelde bütün vatandaşları kapsayan bir ''vatandaşlık'' bağı esas olmaz; devletle aynı ideolojik düzlemi paylaşanlarla, buna mesafeli olanlar arasında görünür ya da görünmez yeni vatandaşlık katmanları oluşur.

Devlet vatandaşlık vurgusu temelinde bir eşitliği himaye etmezse, devletin ideolojik düzlemine yakın duran bir tür ''has vatandaşlar'' cemaati oluşur. Devletin ideolojik, siyasi, iktisadi, kültürel ve dini politikaları karşısında daha mesafeli ya da muhalif tutum takınanlar ise, bu has vatandaşlar cemaatinin dışında kalacağından, aynı devletin egemenlik şemsiyesi altında bir de ikinci sınıf vatandaş kategorisi çıkar. Bu kategori de has vatandaşların yararlandığı ayrıcalıklara bakarak kendini ayrı bir cemaat gibi tanımlamak durumunda kalır.

Böylece devlet kendisini bir cemaat gibi tanımlayarak demokratik bir yapıdan uzaklaşır ve anti-demokratik mekanizmaları yapısal bir durum olarak içeselleştirir. Buna karşılık belli bir ''görüş'' çevresinde biraraya gelmiş insanların devlet mekanizmasını diğerlerine göre daha kazançlı bir şekilde kullanma tekeli kurmalarına karşı dini, siyasi, iktisadi ya da kültürel temelde teşekkül etmiş muhalif cemaatler, sivil toplum örgütleri de dışlanmışlıklarından gelen zararları telafi etmek üzere devlet gibi örgütlenmeye başlarlar. Devlet kendini cematimsi bir görüş katılığı ile tanımlayınca, devletin görüşleri dışındaki görüşleri sahiplenen oluşumlar da devletimsi yapılanmalara gitmektedir.

Bugün devletin bir başkasına tahammül etmeme mantığının son çentiği Fethullah Gülen''in ismi çevresindeki oluşumlara atılmış bulunmaktadır. Devlet bir bakıma belli bir dini görüş dışındaki görüşleri, belli/resmi eğitim yapılanması dışındaki -mevzuata uygun ve çok başarılı sonuçlar vermiş olsa bile- eğitim yapılanmalarını ve resmi ideolojinin dışındaki her türlü siyasal ve sosyal kannat çevresindeki örgütlenmeleri, yani her türlü sosyal ve siyasal ''temsil''i bastırmaktadır. Böylece iktidara gelenler ancak belli görüşlerin sahibi olarak cemaatimsi bir kıvamda iktidara gelebilmektedirler.

Devletin bu cemaatimsi tavrına karşılık, devletin iktidar alanı dışındaki pozisyonlarını demokratik olmayan bir şekilde devletimsi bir tarzda inşa eden cemaatlere ve sivil yapılanmalara en iyi örnek Fethullah Gülen''in ismi etrafındaki yapılanmalardır. Bugün uğradığı haksızlığın altını çizdiğimiz ve sosyal gerçeklikte temsil ettiği yeri önemsediğimiz Gülen''in süregelen tutumları da gerçekten sivil ve gerçekten ''demokrat'' denilebilecek bir sıfatlardan uzaktır. Gülen''in ismi çevresinde şekilenen anlayışın cisimleştiği kimi temsil unsurları ve yapılanmaların sosyal gerçeklikte karşılık geldiği yerler bu ülke adına vazgeçilmez birikimler olarak kaydedilmek durumundadır ve şimdi bu yapılanmalara dönük kazıma mantığının -sosyal dokuda açtığı yara bir yana- elde edilmiş birikimleri heba etme tehlikesi vardır. Ve, bu, her şart altında bu ülkenin zararınadır.

Fakat bunları bilmek Gülen''in ismi çevresinde teşşekkül eden anlayışın ve kurumlaşmaların bu ülkenin ihtiyacı olan demokratik mutabakat temelinde savunulamaz yönlerini görmezden gelmeyi gerektirmiyor. Gülen, bugün maruz kaldığı mantığı bir başka açıdan yıllarca sürdürmüştü. Başörtüsü konusunda kendisi gibi düşünmeyenleri devlet iktidarıyla karşı karşıya getirmekten çekinmeyen, kendi siyasal iktidar anlayışına sahip olmayanları devlet iktidarı adına yargılayan ve/hatta kendi ''tefsir'' anlayışına uymayan çalışmaları eleştirirken resmi ideoloji kulvarına düşmekten geri durmayan ve kaba iktidar şablonlarıyla aynı konumda bulunmaktan kaçınmayan bir mantık ve üslup kullandığı hep görülmüştür. Başka cemaatlere yönelen, başka kimlikleri hedefleyen kaba iktidar mantığını kendisine dokunmadığı için kuralına uygun olarak eleştirmekten kaçırmıştır ve zaman zaman onaylamıştır. Bugün karşı karşıya kaldığı kuralsızlık karşısında da demokrasi temelinde bir açıklamadan ziyade kendinin ''ötekiler''e göre daha meşru, daha ''devletlu'' olduğunun altını çizen açıklamalara yönelmesi, Gülen''in temelde demokratik olmayan, ''sivillik''ten ziyade cemaat şeklinde teşekkül etmiş iktidar gücünün korunmasını gözeten bir anlayışa sahip olduğunu göstermektedir.

Bugün Gülen''in uğradığı haksızlığı belirtirken, bunu, Gülen''in yaptığı gibi bir ''mevzi savunması'' olarak yapmıyor, demokratik usul ve esaslara, hukuk ilkelerine uygunluk kaygısı gözeten bir ''kural savunması'' olarak yapıyoruz. Kendinden başkalarına yönelen kaba kuvvete ses çıkarmayan, bu ülkede kimlikler bastırılırken susan, partiler kapatılırken ''kurallara'' uygun tavır takınmayan bir anlayışın sahip olduğu mevzinin, bugün kendisine yönelen kaba iktidar mantığını bir başka açıdan üretmeye ne kadar müsait olduğunu görmezden gelemeyeceğimizi de hemen bunun yanına ekliyoruz.

İktidarın ve onun dışındakilerin mevzi mantığından kural mantığına geçmesi üzerine bir mutabakat olmadığı sürece kimse yaptığı işin, elde ettiği başarının bir anlamı olmadığını aklından çıkarmasın. Ve, en önemlisi de ''rant'' kavgasını demokrasi ve hoşgörü kavgası gibi sunmasın.