İki Balkan başkentinde iki iftar

22-24 Ağustos tarihlerinde THY''nin davetlisi olarak Balkanlar''daydım. Hala Osmanlı''nın izleriyle capcanlı olan Balkanlar''ın havasını Ramazan ayında teneffüs etmek eski bir hatırayı yadetmek kadar güzeldi. Hele Tiran''daki 13. yüzyıldan kalma, küçük ama çok güzel Etem Bey Camii''de mikrofonla kıldırılan; İmamın sesinin ve cami cemaatinin caddeye taştığı teravihe tanıklık etmek, “kendini evinde hissetmek” tabirinin içini kesinlikle dolduran bir enstantaneydi, diyebilirim.

Ama Tiran''a gelmeden önce, Podgorica''dan sözetmem gerek, İtalyanların deyimiyle Montenegro''nun yani Karadağ''ın başkentinden. THY, geçtiğimiz ayın 8''inde, haftada üç günlük periyotla Podgorica seferlerini başlatmış ve bir ay gibi kısa sürede de uçakları doldurmayı başarmışlar. Doğrusu buna şaşmamak gerek, çünkü Podgorica''dan dünya jet set''inin hatırı sayılır bir bölümünün tatilini geçirdiği Adriyatik kıyısındaki Budva, Kotor ve Tivat gibi yerleşim birimlerinin oluşturduğu tarihi-turistik tatil bölgesine karayoluyla 1 saatte ulaşılıyor. Öyle ki 22 Euro''ya sizi Podgorica''dan alıp Kotor''a götürecek bir taksi bulabiliyorsunuz.

Podgorica''dan karayoluyla Arnavutluk''a geçerken yolumuzu küçük sapmalarla değiştirerek uğradığımız bu mini şehirler, gerçekten de turkuaz renkli denizi, belki sekizinci, onuncu, yüzyıldan kalma harika taş evleri ve sıcacık güneşiyle göz kamaştırıcıydı.

Dolayısıyla salı günkü yazımı yazamadım. Çünkü o saatlerde her köşe başından bir Eva Herzigova''nın çıktığı Kotor ve Budva''yı arşınlıyor, hemen ardından, yüzyılın en acımasız tiranlarından birinin onyıllarca yönettiği Tiran''a doğru yola koyuluyorduk.

Kim mi o tiran? 2. Dünya Savaşı''ndan 1980 ortalarına kadar Arnavutluk''u yöneten, dünyada kanunla dinleri yasaklayan tek adam ve Stalinizm''in dünyadaki son temcilcisi bir komünist olan Enver Hoca. Arnavutlar Enver Hoxha dediği için dilimize Hoca olarak geçmiş ama tahmin edeceğiniz üzere, Hoca moca değil tabi ki muhterem şahsiyetleri.

Tarihin intikamı mıdır yoksa, yeryüzünün bilinçdışı güçlerinin bir tür şakası mıdır bilemem ama, Enver Hoca''nın evinin tam karşısında apolitik gençlerin sere serpe yayıldığı yüksek gürültülü kafeler açılmış, görkemli ve gösterişli binalar inşa edilmiş. Kapitalizmse mesele yani gelip Enver Hoca''nın tam karşısına kurulmuş. O kadar kızgın ki Arnavutlar, Hoca''nın diktiği ağaçları bile kökünden kesmişler.

Kapitalizm-sosyalizm diyalektiği bugünkü konumuz değil ama, yağ gibi akan Karadağ yollarıyla, tekerleklerin bata çıka ilerlediği Tiran caddelerini kıyasa kalktığımda, Stalinist Enver Hoca, kafayı dinleri yasaklamaya olduğu kadar da ülkeyi geliştirmeye taksaydı belki daha iyi sonuçlar alınabilirdi, diye düşünmedim değil.

Gezimizin asıl sebebine, Tiran''daki geniş katılımlı iftara gelmeden önce Podgorica''nın Tuzi bölgesindeki Nizamiye Camii''nin serüveninden de sözetmek isterim. Şöyle ki: 1931''de Tuzi Kaymakamı bir Kadir Gecesi teravih çıkışında Katolikler tarafından öldürülüyor. Bunun üzerine devlet, etnik ve dinsel çatışmanın odağı haline geldiği gerekçesiyle Camii''nin faaliyetlerine son veriyor. TİKA yani Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı ise bugünlerde bu talihsiz camiyi restore ettirmeye başlamış, bölgede görevli Dr. Gökçen Kalkan bir Kadir Gecesi ibadete kapatılan camiyi 79 yıl sonra yine bir Kadir Gecesi ibadete açmak için geceli gündüzlü çalıştıklarını söylüyor ve açılışa devlet büyüklerinin ilgi göstermesinin önemli olduğunu ekliyor. Evet, Kadir Gecesi 5 Eylül''e, yani referanduma yakın bir zamana denk geliyor, ama Türkiye''den birkaç yetkilinin bu camiinin açılışı için günübirlik gidip dönmesi anlamlı olabilirdi.

Tiran''daki iftara gelince, çok dilli, çok dinli, çokkültürlü görünümüyle özlediğimiz bir tabloydu. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Ömer Dinçer, THY Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Topçu, büyükelçiler, bakanlar ve din temsilcilerinin de aralarında bulunduğu Tiran''ın hemen bütün protokolünün hazır bulunduğu iftarın, mönüsü de, neşeli görüntüsü de içimizi açtı.

Bu vesileyle ev sahibi olarak yakın ilgisi sebebiyle Hamdi Topçu''ya ve bizden arkadaşlıklarını esirgemeyen THY Basın Müşaviri Ali Genç''e, Balkanlar''dan Sorumlu Başkan Yardımcısı Mehmet Başpınar''a, Üretim ve Planlama''dan sorumlu Mehmet Akif Konar''a teşekkür etmek isterim. THY''nin Podgorica Müdürü Oğuz Ali Türkeli ve ekibinin, Tiran Müdürü Hakkı Bayrak''ın gösterdikleri misafirperverlikten mahcup oldum diyebilirim.

Başarılar diliyoruz, onlara ve THY''ye.