Mardin"in taş ülkesi

Sosyal bilimcilerin hoş bir teşbihi vardır: "Bir şehre iletişimci uçakla, sosyolog anayoldan arabayla, antropolog ise tali yoldan yaya olarak girer", derler. Küreselleşme bahsinde yapılan bu benzetme, bir şehrin "yer-olmayan" yerler olarak havaalanlarında, birbirinin benzeri büyük otoyollarda değil, "küresel alanlar"ın dışına çıkılarak, "lokal" kültürel ögelere ''zoom'' yapılarak tanınabileceğini imler.

Diyarbakır Havaalanı''ndan otomobille Mardin''e geçerken baskın gelen "gazeteci tecessüsü"yle yol boyunca durmaksızın soru sorduğum Fatih Bey''in misafirperverlik marjı çok yüksek olacak ki, "Bi sussan artık, beynimi yedin abla" demedi, her sorumu sabırla, nezaketle cevapladı. Bir iletişimci ve sosyolog gibi şehre girmekte olan bendeniz de şehri sora sora, el yordamıyla tanımaya, hissetmeye çalışmanın, yani antropolojinin boynunu bükük bırakmamanın huzuruna vasıl oldum, diyebilirim.

İlk soru elbette Zangırt (Bilgeköy). Ertesi sabah ziyaret edeceğimiz Zangırt''ta yaşayanların da tekrarlayacağı üzere, bunun rasyonelize edilebilecek hiçbir tarafının olmadığı söyleniyor. Ajanslara düşen haberler neyse, burada da aynısı, ağızlardaki ortak açıklama "cehalet". Somut neden? Yok.

Ve burada esnafından şoförüne, Belediye Başkanı''ndan Vali''sine kadar, hemen herkes Mardin''in katliamla anılmasından inciniyor. Çok kültürlü, çok dinli, çok dilli, çok güzel bu şehrin, kesinlikle misafirperver insanlarını gerçekten de, 47 kişiyi gözünü kırpmadan öldürmüş canilerin hemşehrileri olarak tanımlamak iç acıtıyor, "haksızlık" hissi uyandırıyor.

Zaten, tezek kokulu Zangırt''ın (Bilgeköy) damlarında sıra sıra dizili uydu antenleri "töre işte" deyip geçmenizi engelleyen veriler sunuyor; insan "belki törenin tel tel çözülmesidir öldürmekle vahşet arasındaki sınırı ihlal eden" diye düşünüyor. Tamam gelenekselin şeffaf kuralları da hayli keskindir; evet intikam, kin ve şiddet kültürü burada bal gibi de hakimdir ama yani; sözkonusu örnekteki hiçbir ''deadline''ı olmayan "gösteri biçimi olarak öldürme" ve "fantezi ürünü olarak vahşet" gayet modern bir eylemdir. Erozyona uğrayan üstyapı, yeni "değerler paketi"yle ikame edilmediğinde töreye rağmen namazdaki insanlar da vurulur, gebe kadınlar da kurşunlanır ve bu sadece Mardin''in problemi değildir. Bölgeyi sürekli sorun, arıza üreten bir yabaniliğe indirgeyenlerin, Güneydoğu''ya yabani olduğunu söylemek şart, kendilerini "hayal"leriyle baş başa bırakıp konuya dönelim.

Mardin; dağın başındaki kalenin eteklerine kat kat kurulmuş bu şehir, başınızı döndürebilir. Geceleri Zinciriye Medresesi''nden baktığınızda Mezopotamya Ovası''nı durgun bir körfezin serabına dönüştüren bu şehir sizi hayretlerden hayretlere sürükleyebilir. Gerçekten de evleriyle, konaklarıyla, medreseleriyle, kervansaraylarıyla, camileri ve kiliseleriyle koca bir şehir nasıl oyma taştan oluşabilir?

Uzay-zamanını bükerek her konuğunu bin yıl öncesine ışınlayan, dik merdivenlerle çıkılan taş yapılarını, abbaralarla bölünen daracık sokaklarla birbirine bağlayan, birbiriyle oynaştıran bir şehir Mardin. Oryantalist beklentilerinize su taşımayı hiç istemem ama, başımı eğerek girdiğim yüzlerce yıllık oymalı odayı, Alaattin''in Sihirli Lambası bir köşededir diye girintili çıkıntılı taşları yoklaya yoklaya dolaştığımı söylersem, çok az abartmış olurum.

Vali Hasan Duruer ve mütevazı Belediye Başkanı Mehmet Beşir Ayanoğlu, şehrin mimari dokusunu korumak için restorasyon çalışmalarına çoktan başlamış bile. Artuklu Üniversitesi''nin Rektörü Bedii Serdar Omay da, çok dilli ve çok kültürlü yapıyı koruma çalışmalarıyla akademyadan katılıyor bu heyecanlı girişime. Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde açılacak Kürt Dili ve Edebiyatı bölümünde, Gramer''den, Klasik Kürt Edebiyatı''na, Türkçe-Kürtçe Edebi Çeviri''ye, Farsça''ya, Mitoloji''ye kadar onlarca ders var. Ama Omay''ın hayali daha büyük, önce bir Kürdoloji Enstitüsü kurmak, sonra bunu Süryani ve Fars serlevhaları başta olmak üzere genişletmek. Artuklu Üniversitesi''ni Yukarı Mezopotamya''nın kültür vadisi haline getirmek. Umalım da başarsın.

Sorunları da yok değil Mardin''in, kız çocuklarının okullaşma oranı düşük, 24 bin kız çocuğu ortaöğretime devam etmiyor. Su sorunu olan şehrin altyapı sistemi eski olduğu için gelen suyun bir kısmı toprağa akıyor. Belediye Başkanı, tüm altyapı sisteminin yenileneceğini söylüyor.

Velhasıl bizlerde, yani kalabalık gazeteci/yazar, akademisyen grubunda Mardin''in daha iyiye gideceği inancı hakim görünüyor. Zaten Belediye''nin düzenlediği "Mardin''de Değişim ve Gelecek Arayışı" başlıklı Uluslararası Sempozyum da yeni bir perspektif projesinin ayaklarından birisini oluşturuyor. Bir kısmını dinleme imkanı bulabildiğim sempozyumda spontane gelişen Süryani bahsi ile ilgili, birbirinin kültüründen keyif almakla ilgili derkenar; Cumartesi''ye.

Ama önce bir iki teşekkür lüzum ediyor: Başbakan bu yazıyı okur mu bilmem ama; ego patlaması yaşayan siyasetçi tipinden şikayet eden ilk siyasetçi olarak Ayanoğlu''nu gördüm, diyebilirim. AK Parti''nin ilk dönem seçilmişleri gibiydi Mardin''in taze Belediye Başkanı. Hesapsızca bölgesine hizmet etmeye çalışan böyle insanları desteklemek gerekiyor.

Onun dostane ve milim şaşmayan organizatörlüğünü anmasaydı bu yazı, eksik kalacaktı. İkinci teşekkür buketi de, Kenan Çamurcu''ya gidiyor.