Özgür tiyatro mu dediniz? (2)

Geçtiğimiz hafta "özgür tiyatro mu dediniz?" başlıklı yazımda, Mustafa İsen''in bir konuşmasından cımbızlanarak alınmış "muhafazakar sanat" ifadesi sayesinde ''tiyatro'' tartışmasının "ilericilik-gericilik" sarmalına kilitlendiğini, ideolojikleştiğini ve yaşam tarzı meselesine eklemlendiğini, zaten tiyatrocuların muradının da bu olduğunu söylemiştim.

Çünkü mesele, devletin sanatın çeşitli alanlarını desteklemesiyle, aynı devletin sanat kurumları işletmesinin çok farklı anlamlara gelmesiydi. Tiyatrocular, devletlerin dünyanın her yerinde sanatı desteklediğini söylerken, kamuoyunun gözünü boyuyorlardı.

Çünkü dünyanın pek çok yerinde devlet sanatı ve sanatçıyı, kendi çatısı altında bir kurum kurarak desteklemiyor, özel sanatsal faaliyetleri sübvanse ederek destekliyor. Başbakan''ın önceki gün önerdiği model de buydu. Ama sanatçılar bunu istemiyor. Devlet çatısı altında çalışan maaşlı bir memur olarak sanat yapmayı istiyor. Neden? Çünkü "hem çorbam dursun, hem karnım doysun" modunda, "hem devletten tıkır tıkır maaşımı alayım hem de dizilerden ayda 50-60 bin lirayı götüreyim" derdindeler.. Kazan kaldırmalarının sebebi de bu. Kimse kusura bakmasın ama böylesi bir sanat, dünyanın hiçbir yerinde yok. Söylediğim buydu.

Ancak, tüm bu gürültü içinde atladıklarımız da var.

Şöyle ki; Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Prof. Dr. Mustafa İsen''in bir konferansta konuşurken kurduğu; "Nasıl muhafazakar kesimin bir demokrasi anlayışı varsa, ''muhafazakar estetik ve sanatın'' normlarını ve yapısını oluşturmak gibi bir yükümlülüğü de var" şeklindeki cümlesi, tiyatro tartışmasına katık edildi. Normalde belki uzun uzun tartışılacak bu cümle, bağlamından koparıldı ve haksızlığa uğradı.

Oysa o konuşmanın tam metni önemli şeyler söylüyordu. Önyargısız bakılabilseydi, o metinde hem dünyadaki sanat politikası yapılanmaları hakkında bilgi verildiği; hem de "uygar dünyada devlet kültür ve sanat alanında bizzat icracı aktör değil, kültür ve sanatı destekleyen aktör konumundadır. Kültür sanat faaliyetleri, sivil toplum, yerel yönetim, üniversiteler ve bu alanda faaliyet gösterenlerin katılımının sağlandığı sivil mekanizmalar aracılığıyla desteklenmektedir" şeklinde tam da bugün tartıştığımız konuların anahtarının yeraldığı gözükecekti.

Nitekim, o konuşmadaki verilere baktığımızda devletin maaş veren değil, destekleyen bir pozisyon almasının sanat faaliyetlerindeki verimi arttırdığını şu rakamlar sayesinde çıplak gözle görüyoruz:

Devlet Tiyatroları''na 2009-2010 sezonunda 126.313.864 (ortalama) bütçe ayrılmış ve toplam 146 oyun sergilendi.

Özel tiyatrolara 2009-2010 sezonunda 3.000.000 destek ödeneği ayrılmış ve toplam 152 özel tiyatro desteklendi.

Özel sektör sinema filmlerine 2010 yılında 12.555.550 destek ödeneği ayrıldı ve toplam 193 film desteklendi.

Devlet bürokrasisinin sanatı nasıl hantallaştırdığı konusunda başka veriye gerek var mı?

Prof. Dr. İsen''in ''Muhafazakar sanat''tan kastı tam olarak neydi bilmiyorum ama, muhafazakar ya da dindar etiketinin, günümüzde kültür sanat alanındaki eserleri ve faaliyetleri görünmez kıldığı da bir gerçek. Dünya görüşü, onyıllar boyunca sanatın sahibiymiş gibi davranmış olanlardan farklı duranların seslerinin, ana akım sanat dilinin girdabı içinde kaybolmuş olduğunun bir gerçek olduğu gibi. Belki de asıl tartışmamız gereken budur.

Sosyal medyada ciddi ciddi gürültü koparan ve giderek İETT''yi madara etme kampanyasına dönüştürülen tanıtım filmini gördünüz mü, bilmiyorum: Filmde, Vatan Şaşmaz, özel şoförlü aracı yerine gideceği yere metrobüsle gitmeyi tercih eden bir İstanbulluyu oynuyor. Mantıklı; çünkü İstanbul trafiğinde 4 tekerlekli her ne kullanırsanız kullanın, varacağınız yere metrobüsten daha hızlı varamazsınız. Ama sosyal medyadaki arkadaşlar, tanıtım filminde metrobüsün boş olarak gösterilmesine takılmış.

Siz nerede yaşıyorsunuz Hollanda''da mı, diye soruyorlar...

Çok pardon ama, peki siz, Hollanda''nın nüfusuyla İstanbul''unkinin hemen hemen aynı olduğunu biliyor musunuz?

Toplu taşıma araçlarını bendeniz de kullanıyorum. Ve metrobüslerin pik saatlerde sıkış tepiş olmasından elbette herkes gibi rahatsızım...

Ama;

1- Yüzölçümü belli, 14 milyonluk bir şehre üstüste 8 kat metrobüs hattı çekseniz bile, sabah-akşam saatlerinde yine de sıkışıklık olur.

2 – Günün her saatinde trafikle boğuşan bir şehre, yolcusunu vaat ettiği zaman diliminde gideceği yere ulaştıracak, trafiksiz bir ulaşım imkanı sunmak iyi bir fikirdir ve metrobüse aşırı yüklenmenin sebebi de zaten, iyi bir fikir oluşudur.

İETT''nin Toplu Ulaşım Haftası nedeniyle düzenlediği bir sempozyum kapsamında çekilmiş ve -televizyonlarda değil- sadece İETT araçlarında kısa süre yayınlanmış olan film, sosyal medyada tartışılması ve bu tartışmanın TV''lere taşınması üzerine apar topar geri çekildi.

Bence çekilmemeliydi.

Çünkü, ideolojik sebeplerle İETT''yi madara etmeye çalışanların çoğusu, "hem ağlarım, hem giderim" modunda olan ve ellerini -varsa eğer- vicdanlarına koyması gereken arkadaşlardır. Hem söverler, hem binerler. Ve "Yoğunluktan ötürü metrobüs seferlerini durduruyoruz" deyin, emin olun bu şehri başınıza yıkarlar.