"Sağduyu"dan kurtulmak

"Sağduyu, güzeldir, iyidir, hoştur. Taraflara, sorumluluk duygusuyla ortak bir varlık ve duruş içinde olmaları gereğine ilişkin bir öngörü vaz''eder. Basiret telkin eder, savaşı önler." Sağduyu''yu nasıl bilirsiniz dendiğinde vereceğimiz cevap üç aşağı beş yukarı budur; böylesi yaklaşımlarla ifade bulur.

Tınlaması tıpkı "uzlaşma" gibidir oysa; özündeki sakin gücüyle, tarafları ortak bir akıl alanına çekiyor görüntüsü verir ama; karşısına çıkarak ''bi dakka'' diyecekleri de, anında ''çatışmayı seven ve destekleyen taraf'' haline getiriverir. Ne yani; "sağduyu sevmez misin, uzlaşmaya razı değil misin?" sorularının baskısından alır ''itiraz edilemezlik'' gücünü. Adının şemsiyelik ettiği her fikir takdire şayandır, intibası iyidir, tipi iyidir, ama sadece o kadardır.

Albert Einstein; sağduyuyu, kişinin 18 yaş civarı edinmiş olduğu önyargıların toplamı olarak betimler. Önyargı; tam da intibalarımızı belirleyen şey yani.

7 STK geçtiğimiz günlerde herkese bir adım geri adım atma tavsiyesinde bulunarak, sağduyu çağrısı yaptı. Ortada durmaya gayret eden metnin, genelgeçer değerler konusundaki vurguları itiraz edilecek cinsten değildi doğrusu. Gelgelelim; Rifat Hisarcıklıoğlu''nun dillendirdiği metinde yeralan, "Türkiye Cumhuriyeti, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. Vazgeçilmez olan bu ilkeler bütünü bizi bir arada tutmaktadır. Bu ilkelerin varlığı dışında her mesele siyasetin konusu olabilir ve özgürce tartışılabilir." ifadeleri ilginçti.

Öyle ya, ''tartışılmaz'' kavramlardan ''laiklik'' değil miydi kapatma iddianamesinin meselesi. Laikliğe aykırı eylemlerin odağı olmaktan dolayı hüküm giymemiş miydi AK Parti Başsavcının nazarında, günlerdir kırk akıllının dindiremediği şamata bundan çıkmamış mıydı? "Hayır, laikliğe aykırı eylemlerin odağı haline gelmedim" demeyi bırakmak ve tansiyonu düşürmek için suç isnadını kabullenmek miydi ''sağduyu''dan kasıt. Mesela, TÜSİAD''ın kapatma davası açıldıktan günler ve günler sonra lutfen bir açıklama yapması gibi bir şey anlamına mı geliyordu ''sağduyu'' dediğimiz şey.

Ya da şöyle soralım: Ergenekon Terör Örgütü''nden sızan çarşaf çarşaf isimleri, gizli saklı bağlantıları, eylemleri, eylem planlarını yayınlamaktan vebadan kaçar gibi kaçıp; sonra da kokain ticareti yaptıkları gerekçesiyle gözaltına alınan 8 kişilik şebekenin türbanlı liderini ''flaş.. flaş..'' başlığıyla duyurup, kadının "ben hacıyım" sözlerini manşete taşıyanlara hangi ''sağduyu'' algısı bu vandallık hakkını sağlayabilir?

Buram buram "Siz Ergenekon''u çıkardıysanız, biz de türbanlı çete liderini çıkarırız" kokulu bu ve benzeri çete yarıştırma haberleri yapanların; bilmem hangi ilçenin hangi köyünde basılan ilmihalin hangi satırında yakaladıkları birkaç çarpık ifadeyi; Cumhuriyet''in bekasına tehdit sayanların ''sağduyu''su, hangi bozuk tanımdan aşırmadır sözgelimi? Bütün dindarlara "Türkiye''nin hava sahasında az önce belirmiş, kökümüzü kurutmak isteyen uzaylılar" muamelesi çekenlere, hangi yumurtlama ''sağduyu'' algısı, pompalanmıştır mesela?

Ne yazık ki; kendisini halktan ''daha çağdaş'', daha ''ileri'' gören, sermayeye olduğu kadar yönetime de, spatulayla bile kazınamayacak bir yapışkanlıkla sarılmayı bir gelenek haline getirenlerin ''sağduyu'' anlayışı bu. Erzurum''da Tarım İl Müdürlüğü''nün kadın çiftçilere yönelik düzenlediği bilgi yarışmasına katılanların hepsinin örtülü olduğu belirlenince; "tek tip yarışma" başlığını konduruvererek tahammülsüzlüğün şahikasını örneklemek. Yarışmacı kadınların Bakan ismini bilemediğini ve bunun ne kadar ayıp olduğunu ima ederek cehaletle ilişkilendirmek, örtülüleri gözden düşürmek.

Evet; Türkiye Cumhuriyeti''ni Türkiye Cumhuriyeti yapan, yıpratılması, aşındırılması cezai müeyyidelere bağlanmış birtakım değerler vardır ve laiklik bunlardan birisi, hatta bulunduğumuz konjonktürde birincisidir. Ama; "laikliğe karşı fiillerin odağısın" suçlaması karşısında "değilim" deme hakkını kullanmayı ''sağduyusuzluk'' olarak nitelemek de bana, ''sağduyu''lu davranış gibi görünmüyor. Sağduyu talebine, laiklik vurgusunu katık etmek de öyle…

Çünkü ''sağduyu'' çağrısı; bulabildikleri her yol ve fırsatta gerilimi tırmandıranlara, yangına körükle gidenlere değil de; haksızlığa uğradığını düşünen tarafa yöneltildiğinde, bir önyargının adı olabilir, totaliter bir baskı aracına dönüşebilir. Birilerine sunulmuş sonsuz bir vandallık vizesi haline gelebilir.

Sonuçta "dindarlar cahildir-kötüdür, Ergenekon iyidir" yayınları yapanlar da, "yönetimde söz hakkım olmalı" geleneğini diriltmekte ısrarlı sermaye çevreleri de, "darbeciler" de, onların karşı safından duranlar da; ''sağduyusuz'' olduğunu kabul etmeyeceğine göre, herkesin kendine meşruiyet temin eden bir sağduyu tanımı bulunduğuna göre, sorun herhalde ne ifade ettiği belirsiz olan, her meşrepte anlamı başkalaşan sağduyunun kendisinde.

Çözüm ise; ''sağduyu''dan kurtulmakta ve hukuk içi, meşru ve demokratik araçlarla, ak ile karayı, haklı ile haksızı, doğru ile yanlışı, iyi ile kötüyü net olarak ortaya koymakta…