Aşk çaba istiyor

Modernizmin isterlerine göre konuşan birinin: "Aşk imal edilebilir bir şeydir" demesi şaşırtıcı değildir. "Şeylerin" (nesnelerin) imal edildiği ve her şeyin nesneye dönüştürüldüğü bir dönemde aşkın da imal edilebilirliğine inananların çıkması niçin tuhaf karşılansın? Ama aşkın imal edilebilir bir "şey" olduğunu söyleyen birinin aslında bu sözü neyi amaçlayarak söylediğine dikkat etmek gerekiyor ve bu sözdeki doğruluk payının, aslında geleneksel anlayışla bağdaşmadığını ileri sürmek için acele etmemek gerekiyor.

"Aşk imal edilebilir bir şeydir" sözünü olduğu gibi kabul etsek bile, onu kimin imal edebileceği sorusu gene de cevapsız kalacaktır. Aşkı kim imal edecektir? Herhangi bir kimse durup dururken "ben âşık oluyorum" diye düşünebilir mi? Böyle düşünen birinin elinde kendine göre bir gerekçesi ve bir "malzemesi" bulunmak gerekmez mi? Aşkını imal ettiğini söyleyen birisi, aslında zaten âşık olmuş olan birisi değil midir? Ve zaten âşık olan birisi, içindeki âşıklık istidadına göre yönlendirilmiş biri olmuş olmuyor mu?

Demek ki, aşkın imal edilebilir bir şey olduğunu ileri süren birisinin sözünü, biz, ancak aşkın bilinç düzeyine çıkartılması biçiminde anlayabiliriz. Aşkı imal ettiğini sanan birisi, içinde yaşattığı aşkı, bu sözleriyle bilinç düzlemine çıkartıyor. O âna değin içinde gizil olarak barınan aşk, bu sözlerle bilinçli bir yaşantı haline getirilmiş oluyor. Bu anlamda okunduğunda, aşkın imal edilebilir bir olgu olduğunu kabul etmemek için sebep kalmıyor.

Böylece bir kez bilinç düzeyine çıkartılan aşk olgusunun yaşatılması, büyütülüp geliştirilmesi ayrı bir çaba gerektiriyor. İşte bir kere daha Mecnun''u anmanın yeri geliyor. Mecnun''un aşkı dillerde dolaşmaya başladığında, babasının onu Kâbe''ye gönderip bu beladan kurtulması için dua etmesi talebinde bulunmasına, Mecnun Kâbe''ye gitmeye razı olarak olumlu cevap veriyor. Fakat Kâbe''de, bu beladan kurtulması için değil, fakat bu belânın (aşkının) çoğaltılması için dua etmesi, bize gerçekten mecnunane bir âşık portresi sunuyor. Daha sonra, Mecnun''un düştüğü belayı görerek Leyla''yı Mecnun için kabilesinden isteyen Nevfel kabilesinin reisi bu talebi reddedilince onlara karşı savaş açar. Ne var ki, bu savaşta, Mecnun, Leyla''nın kaçırılıp kendisine verilmesi için değil, fakat Leyla''nın kabilesinin (sevgiliye ait olan değerlerin) zarar görmemesi için dua eder. Nevfel kabilesinin başkanı durumu öğrenince nasıl bir "deliye" çattığının farkına varır ve Leyla''yı alabilecek durumdayken teşebbüsünden vazgeçer.

Demek ki, gerçek bir aşkın, insan yüreğinde yaşaması (bu anlamda imal edilmiş olması da denebilir) bedelsiz bir olgu olarak görünmüyor. Sevgilinin her şeyin üstünde tutulması, ona ait değerlerin zarar görmemesi için âşıkın diken üstünde oturması gerekiyor. Aşk, ölmemesi için böyle bir çaba talep ediyor. Bu çaba, âşığın kendi zatına dönük değildir ve bu çabaya özelliğini veren durum da budur: bu çaba, âşığın kendini feda etmesini gerektiriyor. Aşık kendinin helaki pahasına sevgiliye kalkan oluyor ve onu koruyor. Burada elbette, düz mantığın çıkarımlarına göre bir çelişki tesbit edilebilecektir. Aşığın muradı sevgiliye ulaşmaksa, âşık bu imkânın önünü kesmekle kendi aşkını kösteklemiş olmuyor mu, sorusu öne çıkabilecektir. Ama sahici âşığın, böyle bir imkânın mevcut bulunması halinde bile sevgilinin zatına ve onun için değer sayılabilecek şeylere zarar gelmesindense kendini feda etmeye amade bulunması, aşkın korunması hususunda gerekli çabanın sınırlarını da işaret ediyor diye düşünülmelidir. Ama "aşkın imal edilebilir bir şey" olduğunu söyleyen "modern insan" onun nesneleştiğini ve dolayısıyla bir piyasa değeri bulunduğunu, alınıp satılabilir bir şey olduğunu ima etmek istiyorsa, böyle bir anlayış karşısında aşkın talep ettiği çabanın ve bu çabanın icabı olan bedelin materyale ilişkin olan değerinden başka bir şey varbulunmayacaktır, bu demektir ki, aşkın, bir değeri olduğu inancı da, aşkın kendisi de, çabaya değer bir olgu olarak kabul edilmeyecektir: bizim tahlilimizse, bu kabulün ancak yalancı aşka ilişkin olabileceğini gösteriyor ve aşkın, gerçek aşkın, çabayla ve özenle yaşatılabileceği uyarısında bulunuyor.