Çapraz ilişkiler

Bu yazının başlığı benim bir kitabımın adı. Ondan bahsetmeyeceğim. Türk aydınının dramatik bir yanılgısından söz açacağım. Ve bu yanılgının kökende hangi tarihsel gerçekliğe dayandığından...

14 Mayıs 1950 genel seçimi "beyaz devrim" diye anıldı. Fakat acaba o seçim bu adı hak ediyor muydu? Bu seçime "beyaz devrim" diyenlerin aklından geçirdiği husus Kemalist devrimlerin işbu seçim dolayımında yenilenmekte olduğuna ilişkin kanıları idi.

Kemalist devrimler o yıllarda tutan ve tutmayan devrimler diye ikiye ayrılıyordu. Örneğin alfabe değişikliği tutan devrimlerin arasında sayılırken laiklik tutmayanların arasına yerleştiriliyordu. Kılık kıyafet ise yozlaştırılarak benimsenmeye çalışılmıştı. Fötr şapka giymeyi reddeden köylümüz kasketi benimsemişti. Çarşaf giymek ise tüm baskılara rağmen terkedilmemişti.

"50 seçimleri, şimdi değindiğimiz karakteri ile bir devrim değildi belki; fakat 20"li 30"lu yılların tutumunu kamu bilincinde meşrulaştırmanın, benimsetmenin yolunu açma çabasıydı denebilir. Bir bakıma Kemalist devrim reforma tabi tutuluyordu.

Ne tuhaf bir çapraz ilişkidir ki, 1950 14 Mayısından 1960 27 Mayısına kadar tam 10 yıl 10 gün süren Demokrat Parti iktidarı Kemalizm"e ihanetle itham edilerek darbeye maruz bırakıldı. Oysa DP, tam da Kemalist devrimlerin tutunması için çaba göstermişti. Ancak DP"nin bu tutumu yalnızca Kemalistler tarafından değil, o günün milliyetçi-muhafazakâr-mukaddesatçı olarak adlandırılanlar (belli bir kesime böyle bir ad verilmişti, çünkü bu kesimde yalnızca Müslümanlar değil, milliyetçiler ve muhafazakârlar da yer alıyordu; Peyami Safa, Mümtaz Turhan, Mehmet Kaplan ve benzerleri) tarafından da layıkıyla algılanamıyordu. Çünkü olay tarihsel sosyolojik zeminde değil, fakat siyasal partiler nezdinde değerlendiriliyor, onlar da (CHP"ye muhalif olanlar) DP nezdinde yerlerini alıyordu. Nitekim darbeyi planlayanlar da DP"nin Kemalizm indindeki yenilikçi, yenileyici tutumunu algılayamamıştı. Darbeciler arasında yer almış olan Albay Alparslan Türkeş DP"ye olan muhalefetini, onun ezanı Arapça"ya dönüştürmesi ile çarşaf giyimine kayıtsız kalmasına dayandırarak açıklıyordu. DP"nin bu tutumunun Kemalist devrimleri halka şirin göstermenin bir yolu olabileceğini algılayamıyordu.

1950"li yılların "60 darbesine destek veren Kemalist aydınlarından bazıları, darbeden kısa bir süre sonra sosyalist olduklarını ilan ettiler. Fakat gene de bu sosyalizm, bir tür "burjuva sosyalizmi" olarak adlandırılabilir. Yön Dergisi etrafında toplanmış olanlar, kurulu düzenin ordusu ile sosyalist devrim yapma hayalinin ardına düşmüştü. Çünkü olayı, her şeye rağmen, tarihsel/toplumsal temelde değil ve fakat kurulu düzenin siyasal partileri nezdinde değerlendirmeye çalışıyorlardı. Evet, partizandılar; fakat 1920"lerin Halk Fırkası"nın 1960"larda içinin boşaldığını ve gene o yılların Adalet Partisi"ne (AP) nispetle bile tutucu bir düzlemde kaldığını ayrımsayamıyorlardı. Türkiye İşçi Partisi (TİP) de, sosyalist olma iddiasına rağmen, son tahlilde kurulu düzenin bir mamulüydü.

Günümüzde Ak Parti, DP-AP çizgisinden gelmemekle birlikte onun devrimci tutumu da, tutucu CHP tarafından ve CHP"ye gönül vermiş yurttaşlar tarafından layıkıyla algılanamıyor.

CHP 1920"li 30"lu yılların "mecburiyetlerini" bu günün "ideali" olarak dayatmaya devam ediyor. Bu haliyle ve özeleştiriye kapalı olan tutumuyla tipik bir tutucu parti olma rolünü bilmeden, fakat şevkle sürdürmeye çabalıyor.

Çapraz ilişki şurada: zahirde muhafazakâr görünen bir kitle devrimci Ak Parti"den yana tavır koyarken; zahirde devrimci gibi duran bir kısım insanlar tutucu CHP"ye destek çıkmayı benimsiyor. CHP ise ideolojik saplantısı yüzünden bir türlü özeleştiri yapma sürecine giremiyor, bu nedenle de kendini yenileme, günün isterlerine göre bir tutum ve tasarım sergileme imkânını yakalayamıyor. Reel düzlemde değil, fakat ideolojik sferde yer tutma çabasında inat ediyor.