Delinin taşı

Helinin taşının kuyuya bilinçsizce atıldığı faraziyesinden yola çıkmamıza rağmen o taşın o kuyudan çıkartılmasını kendimize iş edindiğimizde, bu işin hiç de göründüğü kadar kolay olmadığını anlamakta gecikmeyiz. Deli, ard niyeti olmadan, elindeki taşı kuyuya bililtizam atmış bulunuyor ve o taşın atılmış olduğu yerde bırakılmaması gerekiyor. Bu gerek yerine getirilmeye başlandığı anda, daha o anda güçlükler kendisini ortaya koymaya başlıyor: kuyunun ne kadar derin olduğunu kestirmek mümkün görünmüyor; böyle bir kestirim yapılsa bile, bu kez kuyuya atılmış başka taşlar keşfediliyor, ama bizim işimiz, bizim delimizin attığı taşı bulup çıkartmaktır; kuyuya sarkıtılacak birini bulmak da kolay değil, çünkü kimse rastgele birinin ipiyle kuyuya sarkıtılmayı göze almıyor.. vesaire vesaire: güçlükler bir, iki değil üst üste ve iç içe...

Bir de düşünün ki, kuyuya taşı atan bir deli değil de, bilinçli biri olsun.. bu bilinçli birinin de sizi uğraştırma kastıyla taşını kuyuya attığını farzedelim: bu durumda, yalnızca delinin taşının kuyudan çıkartılmasına ilişkin güçlüklerle değil, aynı zamanda bu taşın o kuyuya niçin atılmış olduğunu keşfetmekle de başımız derde girecektir. Delinin attığı taş kuyudan bir biçimde çıkartılmakla görevin üstesinden gelinmiş olur. Ama akıllının attığı taşın kuyudan çıkartılmasıyla iş bitmez. Bilakis taş kuyudan çıkartıldıktan sonra asıl iş başlamış olur. Çünkü delinin ard niyetli olduğunu farzederek işin içinden çıkma kolaylığı burada yoktur. Burada bir de, kuyuya taşı atanın niyetinin araştırılması meselesiyle karşılaşıyoruz ve bu durum araştırmanın en zor yönünü oluşturur.

Burada, kuyuya taşı atan kişinin beyanı, itirafı, ifadesi bir başına delil olarak kullanılamaz. Bir bakışta sanılabileceği gibi, onun itirafı olayı aydınlatmayabilir, bilakis olayın daha da kararmasına yol açmış bile olabilir. Onun ifadesi ve beyanıyla olayın bir yanı aydınlığa kavuşmuş olsa bile, ortada gene de araştırılması gereken bir sürü bakiye kalabilir. Kısacası failin ifadesi, delil olarak her zaman yeterli olmayabilir. Onun beyanı da aslında, herhangi delilden bir delil olarak değerlendirilir. Böyle olmasa, zaten, bütün olayların failin beyanına göre aydınlığa ve dolayısıyla çözüme kavuşturulması hem beklenir, hem de gerekirdi. Oysa böyle olmuyor.

Atılan taşın niçin atıldığının araştırılması, o anın şartlarına geri dönülerek yerine getirildiği takdirde işe yarar kılınabilir. Yoksa aktüel soruşturma zamanının şartlarına göre yapılacak bir araştırma, bizi yeni sorularla karşı karşıya bırakabilir. Mesela, biri demiş ki, bu yara kurşundan değil, fakat cam kırılmasından oluşmuştur. Aradan yıllar geçmiş. Ortada tutanaklar bulunmasına rağmen, yaranın cam kırığından oluşmuş olduğuna inanmak isteyen birileri, böyle bir iddiayı (taşı) ortaya atmışlar. Neticede yaranın cam kırığından değil, fakat kurşundan hasıl olduğu bir kere daha kesinlik kazanmış. Fakat delinin attığı taş ne olacak şimdi? Onu kim çıkartacak atıldığı kuyudan? Niyetlerin, kasıtların araştırılması gerekmeyecek mi? Bu olay, bir delinin taşı gibi, kuyuya durup dururken mi atılmıştır, yoksa kasıtla mı? Araştırılması gerekmeyecek mi?