Eğriliği cesaretlendirmek

Rivayete göre hükümdar, Konfüçyus''a idare hakkında sorunca, ondan şu cevabı almış: "İdare etmek dürüst hareket etmekle kaimdir. Eğer siz halkı dürüst yollarla idare ederseniz kim eğri olmaya cesaret edebilir?"

Bu cümlenin mefhumu muhalifinden çıkan anlama bakarak, eğer eğri olmaya cesaret etmiş insanların bulunduğu bir ülke varsa, demek ki, orada eğri olmayı teşvik eden idarecilerin bulunduğunu iddia edebileceğiz. Satırların arasında gizlenmiş olan bir başka fikri keşfetmemiz de zor olmayacaktır: eğriliğin, cesaret gerektiren bir iş olduğu... Dürüst olmak, kural olarak cesaret gerektirmez, özellikle de, eğrilerin ve eğri işlerin işbaşında bulunduğu yerlerde dürüst olmak ayrıca cesaretli olmayı gerektirmez. Nadir durumlarda dürüstlük ayrıca cesareti de talep eder ve cesaret olmaksızın dürüstlüğün tecellisi kolay olmayabilir. Ama işlerin kendi tabiatına uygun biçimde akıştığı yerde, dürüstlüğün artı bir cesaret gerektirdiğini söyleyemiyoruz. İşlerin kendi seyrinde akıştığı yerde, dürüstlük de zaten kendi seyrinde akışıp gider.

Demek ki, halkının dürüst olmadığı bir ülkede ilkin oranın yöneticisine bakmamız gerekiyor. Kural olarak söylenecek olan şey, halkın dürüst davranmamasında, onu bu işte cesaretlendiren yöneticilerin bulunduğu varsayımı oluyor. Dürüstlüğün ortaya çıkartılmasının gerektiği her durumda yöneticinin durumuna bakmak gerekiyor. Kural olarak itham edilmesi gerekenlerin başında yöneticinin durumunun araştırılması ve irdelenmesi ortaya çıkıyor. Yönetici dürüst biriyse kendi durumunun ortaya çıkartılmasından tedirginlik duymayacaktır. Aksi takdirde kendi durumunun gizlenmesine yönelecektir. Bu da, onun dürüstlüğü hakkındaki kuşkuların haklılığına delalet eder. Yönetici iyi niyetli ve aynı zamanda dürüst ise, o zaman kendi durumunun irdelenmesinden tedirginlik duymaz: bilakis, durumunu saydamlaştırmak için elinden geleni yapar. Kendi durumu açığa çıktıkça dürüstlüğe her seferinde biraz daha yaklaşılmış olduğunun bilincindedir o. Bu yüzden kimseden gizlisi saklısı olmaz. Ama eğrilikle malul bulunan bir yönetici, kendi durumunu gizlemek için yeni eğriliklere başvurmaktan geri durmaz. Bu da onu yeni yeni eğriliklere sevkeder.

Kendisi açık olan bir yönetici, hukuka ilişkin araştırma ve soruşturma işlemini ve sürecini, hukuka uygun biçimde yürütür ve böyle olması için de gerekli zemini hazırlar. Ama kendisi gizli saklı işler içinde bulunuyorsa, kendi yaptıkları desise ile malulse, onun yapacağı işlem de aynı desiseyle malul olur. Başkalarının mahremiyetine burnunu sokmak, kulağını kabartmak, desiseci yöneticinin mesleği haline gelir. Orada hukuk düzeni de olması gereken sürece uygun düşmez. Hukuk, baştan sona dürüstlük gerektiren bir meslek olması gerekirken, onun usulleri arasına da desise ve hile karıştırılır; dürüst sayılmayan usuller hukukun usulleri arasına girmeye başlar: o zaman, böyle bir ülkede adaletin, mahkemenin, yönetimin güvenilirliği kalmaz. Orada yaşayan insanların sığınacak son merci sayılan adalet kurumlarına da güvenleri sarsılmış olacağı için, her şey bütün bir hukuk düzeni kaypak bir zemin üstüne oturtulmuş olur: her şey umutsuz bir çaresizliğe gömülüp kalır.