Şiddetin geleneği

Şiddetin de geleneği mi olurmuş? Bu sorunun haklılığı şurda ki, gelenek, kendi başına meşru bir zemin üzerinde yer almalıdır diye düşünülür. Oysa şiddet, kendi başına, meşru olmayan bir zemin oluşturur. Bu yüzden, şiddet, istendiği kadar sık kullanılsın ve istendiği kadar alışılmış bulunsun, bu durum, ona meşruiyet kazandırmaya yetmez. Temelinde gayrımeşru olan bir uygulama, alışılmış hale geldiği ve yaygın biçimde uygulandığı için meşruiyet kazanmış olmaz.

Ne var ki, şiddete boyun eğen birilerinin bulunduğu yerde, şiddet kullanmayı alışkanlık haline getirenlerin bulunacağı da bellidir. Ama bu durum bile, şiddet kullanımının meşru olduğuna bizi ikna etmeye yetmez. "Alan razı, veren razı" fehvası burada sökmez. Alanın da, verenin de razı olduğu bir gayrımeşru ve gayrıahlâkî işlem, o kişiler arasında bağlayıcı sayılsa bile, böyle bir işlem temelde bâtıl olmaya devam eder. O kadar ki, başlangıçta iki tarafın da mutabık bulunduğu böyle bir işlemin sonuçlarından taraflardan biri kaçınmak istediği takdirde, hukuk karşı tarafı himaye etmez; bilakis böyle bir himayeyi reddeder.

Şiddet, neticede, olsa olsa, zulmün bir uygulama biçimi olarak karşımıza çıkar. Zulmün bir türü değil, fakat zulmün bir uygulama biçimi.. Zulüm, çünkü, her zaman şiddet kullanarak ifa edilmez. Bir hakkın teslim edilmekten içtinap edilmesi de, kasıtlı biçimde ifa ediliyorsa, bir zulümdür. Zulme meşru bir zemin ihdas etmek, eğer hukukun sınırları içinde kalmak düşünülüyorsa, mümkün olmaz.

Ama insanlar, bulundukları makamın ve mevkiin kendilerine sağladığı iktidarı kullanarak başkalarına zulmetmeye kalkışabiliyorsa, bu, doğrudan o kişilerin vebal alanı içinde mütalâa edilebilecek bir durum olur. Yoksa o makamın veya mevkiin zulüm aracı olarak veya şiddet kullanmayı gerektirecek bir meşruiyet zemini oluşturabileceğine delalet etmez.

Haccacı Zalim, vali olarak geldiği Kûfe ahalisine: "Fahişe tohumları!" diye hitabedebiliyordu. Böyle hitap ediyor, bu hitabını tekrarlıyor ve onlara: "Sarığımı çıkarayım da beni daha iyi görün. Bakıyorum, bazılarınız beni daha iyi görebilmek için boyunlarını uzatıyor. Bu uzanan boyunlara yapışık kelleler ne de güzel uçurulur! (...) Ben fazla konuşmayı sevmem. Bundan böyle, hiçbir noktada topluluk görmeyeceğim! Toplantı, biraraya gelmek, başbaşa vermek yasak! Fısıltılar, fıskoslar da yasak! Artık kimse kimseye, neler döndüğünü, neler olup bittiğini sormayacak!" diyebiliyor ve bu şiddet uygulaması onbinlerce insanın (bir rivayete göre 200 bin kişi) kellesinin uçurulmasıyla sonuçlanıyordu.

Şiddete, onu uygulayan da, ona maruz kalan da, kahramanlık ve erdemlilik diye bakıyorsa, orada, bir bakıma şiddete müstehak bir durum da ortaya çıkmış olur. Fakat buna rağmen, şiddeti haklı kılan ve onu meşru sayan bir gelenek gene de kurulmuş olamaz. Şiddet uygulaması, bir başına, meşru olmayan bir zemin üzerinde, sipsivri bırakılmış durur.