Kafa karışıklığı

Bu ülkedeki siyasal/toplumsal/hukukî sorunların kökeninde iflah olmaz bir kafa karışıklığının yattığını her fırsatta tekrarlamaktan usanmamam gerektiğini hissediyorum. Kafa karışıklığının kökeninin de Tanzimat''tan bu yana yaşamakta bulunduğumuz kültürel kırılmayla ilişkilendirebileceğimizi artık öğrenmiş olmamız gerekiyor.

İslâm''a ilişkin kavramların, aynı kelimelerle ifade edilen Batı kavramlarıyla karşılaşıldığında, aynı anlama delalet ettiğinin sanılması, söz konusu kafa karışıklığının birincil nedeni olarak düşünülebilir. Özgürlük, insan hakları, insancıllık, din ve vicdan özgürlüğünün kutsal ve dokunulmaz sayılması vb. günümüz siyaset ve hukuk literatüründe yer bulan kavramların, sözlük karşılığının aynı kelimelerle ifade edilmiş olması, kafa karışıklığını pekiştirmeye yarıyor. Fransızca liberté kelimesinin Türkçe sözlükteki karşılığı olarak diyelim ki özgürlük veya hürlük veya hürriyet, serbestlik, özerklik gibi bir kelime kullanıldığını görünce, bu kelimenin ıstılahtaki anlamının da aynı içerik (muhteva) ile örtüştüğünü sanıyoruz. Bu vahim yanılgı o gündür bu gündür sürüp geliyor.

Son günlerde, kafa karışıklığının bir başka nedeni daha ortaya çıktı. Hrant Dink''in cenaze töreninde kullanılan "Hepimiz Hrant''ız" veya "Hepimiz Ermeniyiz" biçimindeki dövizler tartışma konusu oldu.

"Niçin Hrant oluyormuşuz, Ahmetler, Mehmetler Hrant olamaz" diyenler çıktığı gibi, Hrant olmayı kabul edip Ermeni olmayı kabul edemeyenlere de rastlanıyor.

Bu son durumdaki karışıklık bir etnik kimliği veya bir etnik kökeni kendine yakıştıramamaktan doğan bir siyasal/etnik duygusallığa dayandırılabilir. Konunun bu yanını Fehmi Koru, birkaç gün önceki bir yazısında isabetle özetliyor: "… bir cenaze töreninde, ''Ermeni'' kimliği yüzünden onun hayatına kast ettiğini kurşunu sıktığı anda etrafa ilân etmiş bir kâtilin elinden ölümü tatmış bir dostun tabutu arkasından yürünürken, sessizce taşınan o pankartların dinî/millî bir mesaj içermediğini görmemek için kör olmak gerekir. ''Ermeni olmak'' istenince elde edilebilecek bir şey midir ki, böyle düşünenler çıkabiliyor? Bırakın Ahmet-Mehmet''i, bir Hayk veya Agop bile nasıl kast edilen anlamda Hrant olabilir ki?/Herkesin dinî ve etnik kökeni kendine özeldir; insanlar kabuk değiştirir gibi kökenlerini değiştirmezler… "Hepimiz Hrant Dink''iz" veya "Hepimiz Ermeniyiz" cümleleri böyle bir dönüşümü veya değişme isteğini dile getirmez… Çok daha farklı, herkesin rahatlıkla üzerinde anlaşabileceği bir başka dönüşüm talebidir o cümleler. ''Öteki'' olanın halinden anladığını, ona reva görülen muameleyi uygun görmediğini daha iyi nasıl ilân edebilir ülkesi adına endişeli ve kaybettiğine yüreği yanan biri? (Yeni Şafak, 26 Ocak 2007).

Başkasının etnik kimliğini veya kökenini kendine yakıştırmak istemeyen birinin, kendi etnik kökenini veya kimliğini bir başkasına üst kimlik olarak dayatmaya kalkışması nasıl açıklanabilir konusu üzerinde ayrıca durulmalıdır. Ben burada, kafa karışıklığına yol açan bir ikinci nedeni öne çıkartmak istiyorum. O ikinci, fakat ikincil olmayan neden doğrudan cehaletle ilintilidir.

"Hepimiz Hrant''ız" veya "Hepimiz Ermeniyiz" pankartlarında ifadesini bulan anlama edebiyatta mecaz veya istiare (metaphor) denir. Mecaz veya istiare olarak kullanılan kelimeler, sözlükteki anlamlarına birebir karşılık gelmez. Söylenen kelime ile amaçlanan anlam arasında fark vardır ve özellikle de bu farkın öne çıkartılması için, amaçlanan anlamın iyice kavranabilmesi için bu sanata baş vurulur. Örneğin Platon''un mağara istiaresi.. dünya anlamına gelir. Aynı istiarede kullanılan "gölge" kelimesi bu dünyadaki gerçeklik durumuna tekabül eder. Filozofun kullandığı bu istiare anlaşılmadıkça onun ne demek istediğine nüfuz etmek imkân dışı kalır.

Bir kavramın çevresinde dolanan bütün bu anlam halelerinin fakına varmadan akıl yürütmeye kalkışmak karşımıza mücessem bir dar kafalılık profili çıkartır. Dar kafalı biriyle ortak bir noktada buluşmak çetin bir iştir, çok çetin…