"Sivilleşme"ye doğru...

Madem 28 Ağustos 2007 tarihinde yeni bir cumhurbaşkanı ile sivil siyasal/toplumsal bir sürece girdiğimizi farz ediyoruz ve madem bu sürecin en başat özelliği bir sivil anayasa hazırlama ve onu yürürlüğe koyma çabasında odaklanıyor; öyleyse bir sivil anayasada yer alması gereken hükümler üzerinde konuşma ortamı var demektir.

Bundan önce yukarda değindiğim bir ibarenin açımlanması gerekiyor. Onuncu cumhurbaşkanı sivil değil miydi de 11. cumhurbaşkanı ile sivil bir sürece girdiğimizi söylüyorum? Kendi payıma, onuncu cumhurbaşkanını hiç sivil birisi gibi göremedim. Belki ilk iki yılına yakın bir süre içinde öyle görünmüş olabilir. Fakat ondan sonra, onuncu cumhurbaşkanı üniformasını çıkartmış bir asker tavrını benimsemeyi tercih etti. Onun bu tavrından alınması gereken bir deneyimle, anayasaya konulacak bir hükümle, cumhurbaşkanının mutlaka sivil biri olması sağlanmalıdır, diyorum.

Sivil cumhurbaşkanı nasıl seçilir? Sivil cumhurbaşkanı “seçim”le seçilir. Açayım: cumhurbaşkanı olacak kişi ya Meclis üyeleri arasından seçilmeli veya doğrudan halkın oyuna müracaat etmek suretiyle seçilmeli. Bu demektir ki, cumhurbaşkanı “seçilmiş” bir figür olarak kendini seçene karşı sorumlu bulunmalıdır. Şimdiki düzenlemede cumhurbaşkanı Meclis dışından da seçilebilmektedir ve onuncu cumhurbaşkanı da bu yolla seçilmişti. Aslında, başka kısıtlayıcı nedenler bulunmasaydı onun yerine o günün başbakanı (B. Ecevit) seçilebilirdi (o, tahsil şartı tutmadığı için seçilemedi).

Benim sivil bir anayasada yer almasını öngördüğüm diğer hükümler şunlardır:

1. Anayasanın “Başlangıç” başlığı altında ifadesini bulan metin yürürlükten kaldırılmalıdır,

2. Genelkurmay Başkanlığı''nın statüsü yeniden tanımlanmalıdır,

3. Millî Güvenlik Kurulu''nun üye kompozisyonu demokrasiye uygun hale getirilmelidir. Bu demektir ki, aynı kurul içinde seçilmişlerle atanmışlar aynı düzlemde yer almamalıdır. Kurul ya tümüyle seçilmişlerden veya tümüyle atanmışlardan oluşturulmak gerekir,

4. Anayasa''nın temel hak ve özgürlükleri kısıtlayan maddeleri yeniden düzenlenerek “insan hakları kavramına”na uygun bir ifade biçimine kavuşturulmalıdır,

5. Öteki çeşitli yasalarda yer alan bütün antidemokratik hükümlerin kaldırılması veya değiştirilmesi sağlanmalıdır,

6. YÖK, DPT, RTÜK gibi temelde vesayet organı işlevi yüklenmiş kurumlar ıslah edilerek demokratik ilkelerle uyumlu hale getirilmelidir. YPK (Yüksek Planlama Kurulu) üye kompozisyonu da ya tümüyle seçilmişlerden veya tümüyle atanmışlardan seyyanen oluşturulmalıdır.

Ayrıca:

Sivilleşme, bir başına anayasanın yeniden yapılmasıyla gerçekleştirilemeyeceğinden başka hükümlerle beslenmesi ve desteklenmesi gerekiyor. Şöyle ki:

- Siyasal partiler yasası, demokratik ilkelere göre yeniden düzenlenmelidir,

- İdarî düzenleme alanında, belediye başkanlarına benzeşik olarak valilerin de seçimle görevlendirilmesi üzerinde düşünülmelidir.

- Mahkemelerin hızlı ve adil çalışmasını sağlayacak usule ilişkin ve idarî önlemler alınmalı, uzmanlık mahkemeleri dışında özel mahkemeler kaldırılmalıdır. Bu cümleden olarak askerî mahkemenin demokratik düzenlemedeki yeri irdelenmelidir.

- İdarenin (sivil veya asker) aldığı bütün kararlar yargı denetimi altına alınmalıdır.

- Bütçe harcamalarında hiçbir gerekçeyle denetim dışı harcamalara yer verilmemelidir. Özellik gerektiren durumlarda özel denetim hükümleri geliştirilmelidir.

- Özel okul, yüksek okul ve üniversite açılmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır. Türkiye''de özel okul diye anılan okulların gerçekte özel kişiler marifetiyle işletilen devlet okulu olduğu bilinmelidir. Üniversitenin yasayla kurulmasını öngören anayasa hükmü kaldırılmalıdır.

- Eğitim alanı yabancı sermaye için cazip hale getirilmelidir.

Zikrettiğim hususları öncelikli konular olarak düşünüyorum ve teklif ediyorum. Bu önerilere eklenebilecek başka önlemlerin bulunduğunu da biliyorum.