Uçurum

Nietzsche''ye atfedilen bir cümle: “Bir uçurumun içine baktığınızda, uçurum da sizin içinize bakar.”

Acaba ne demek istiyor filozofumuz?

Fakat daha önce, uçurum ne? TDK Sözlüğü şu anlamları veriyor uçurum kelimesinin karşılığında: “Dik ve derin yamaç; mecaz Felaketli sonuç; mecaz Büyük fark, ayrılık. Uçurumun kenarından dönmek: büyük bir tehlikeden son anda kurtulmak.”

İnsan uçuruma baktığında ne yaşar? Korku? Baş dönmesi? Yükseklik korkusu? Düşme korkusu? Derinlik duygusu? Ne? Hangisi?

Belki biri, belki birkaçı, belki hepsi…

Peki, uçurumun içi?

Uçurumun içine bakmak onun dibine bakmak mıdır? Yoksa uçurumun muhteviyatını araştırmak mıdır? Uçurumun muhteviyatında ne olabilir, ne vardır? Boşluk mu?

Öyleyse uçuruma bakmakla bir boşluğa mı bakmış oluruz?

Necip Fazıl ünlü Ben şiirinin son beytinde: “Hep ben ayna ve hayal; hep ben pervane ve mum/Ölü ve münker-nekir; baş dönmesi, uçurum.” diyordu.

Fakat bu deyiş Nietzsche''nin aforizmasından farklı bir düzlemde bir anlam taşıyor. Necip Fazıl “baş dönmesi, uçurum” derken, vahdeti vücudu terennüm ediyordu. Yani baş dönmesinin de uçurumun da aynı varlıkta bütünleşmiş olduğunu, aynı varlık tarzının iki veçhesi olarak dışlaştığını ima ediyordu. Ancak bu söyleyişte, bizim için önem taşıyan husus, uçurum ile baş dönmesinin karşı karşıya getirilmesi olgusudur.

Öyleyse uçurumun muhteviyatı bizi baş dönmesine mi sevk eder diyelim?

Bir uçurumun içinde ne görüyorum?

Bir uçurum bende korku ve haşyet duygusu mu uyandırıyor?

Yükseklik ve yücelmişlik duygusu mu?..

Demek ki, bir uçurum bana baktığında, onda da aynı duyguların uyandığını bilmem gerekiyor.

Yani ben, uçuruma hangi duygularımın güdüsüyle bakıyorsam, o duygular bana aynıyla geri dönüyor.

Uçurum, uyandırdığı vahşet duygusuyla yalın bir doğa kesiti midir? Yoksa ondan fazla bir şey midir?

Ve bir şiir, bir başına bir doğa olayı değil midir? Şiir –elbette bir edebî tür olarak şiir değil- bir varlık tarzı olarak şiir… İnsan bir şiire baktığında onun derinliklerinde kendini, yani insanı görüyorsa, bu, şiirin bize baktığında gördüğünün aynıdır…