Krize teğet geçen program: Krizdeyiz!

Dört yanımız ''koç''larla kuşatılmış durumda. Koç burcu olanlar değil kastım, mesleğini, işini ''koç''lukla taçlandıranlar.

Basketbol takımını çalıştıran kişi için kullanılan ''koç'' unvanı; 1980''li yıllarda, siyah beyaz TRT döneminde, Beyaz Gölge adlı dizi ile dahil olmuştu hayatımıza. Artık günümüzde her mesleğin ''koç''ları mevcut. ABD''de psikologların şirket yöneticilerine ''yaşam koçu'' olarak hizmet vermesinden ilhamla; dil koçu, evlilik koçu, diyet koçu, sağlık koçu, doğum koçu, stil koçu, eğitim koçu… Derken yaşadığımız günlere paralel ekonomi koçları çıktı meydana.

Televizyonda iki adet ekonomi koçu var. NTV''de Evdeki Hesap adlı programı sunan Meliha Okur; kendine has üslubuyla ziyaret ettiği evlerde, hesaplı alışveriş, tasarruf gibi konularda önerilerde bulunuyor. Ekonomik krizi gerçekten hisseden orta direk aileler hedef kitlesi.

Diğer ekonomi koçu ise Kanaltürk''de Krizdeyiz programını sunan Rahşan Gülşan. Rahşan Gülşan; sunmakla, ekonomi koçluğu yapmakla kalmıyor aynı zamanda kimin kazanacağına karar veren tek kişilik jürisi programın. Kazanan olduğunu göre bu bir yarışma. İsminden de anlaşılacağı gibi kriz döneminde, reyting listelerinin tozunu attıran Yemekteyizden esintiler taşıyor.

Her ne kadar adı Krizdeyiz olsa da katılan ailelerin krizle uzaktan yakından alakası yok! Program ''tuzumuz kuru ama biz ne yapıp edip ıslatmayı başarıyoruz'' diyenlerin resmigeçidi gibi. Şöyle ki her hafta üç aile seçiliyor. Gelirleri Türkiye ortalamasının bir hayli üzerinde olan bu ailelerin ortak özelliği, bütçelerinde kocaman kara deliklerin olması. Önce tek tek ailelerin bütçesi gözden geçiriliyor. Sonra aileler sırayla farklı iş kollarında iki saatlik deneyime tabi tutuluyor. Ki para kazanmak ne kadar zor kafalarına dank etsin! Her akşam bir ailenin evinde 9,90 TL maliyetle hazırlanması şart olan yemekler yeniyor. Finalde Rahşan Gülşan en çok gelişim sağlayan, tasarruf yapmaya meyleden aileyi birinci ilan ederek büyük ödül 10.000 TL''yi takdim ediyor. Gidip yeni lüzumsuz harcamalar yapsınlar diye!

Yarışmacılar, kişisel hatalarıyla, şımarık harcamalarıyla bütçe açığı veren kişiler. Krizden dolayı maaşını alamayanlar, maaşı yarıya düşürülenler, işini kaybedenler ya da asgari ücretle geçinmek zorunda olanlar değil. Asgari ücretin on katı geliri olan, her ay gelirinin iki katı harcama yapan kişiler.

Bütçenin büyük olması ve açık vermesi ilk kural. Kozmetiğe 600 TL, temizlik maddelerine 800 TL harcayanlar olduğu gibi; çocuğuna ayda 200 TL''ye oyuncak alanlar var, modası geçiyor gerekçesiyle. Her mevsim perdelerini yenileyenler, yazlık- kışlık halı ayırımı yapanlar, kuyumcu vitrini gibi altınlarla dolaşanlar, kira evine 5 bin TL''ye mutfak, yine kira olan eve jakuzili banyo yaptıranlar, tanesi 60 TL olan ipek çorapları bir kere giyip atanlar, taksi parası için 900 TL, talih oyunlarına 4 bin TL ayırdığını iddia ederek ekran başındakileri dumura uğratanlar var.

İddia kelimesini özellikle kullandım. Rahşan Gülşan yeni evli çiftin bütçesini konuşmak için ziyaretlerine gittiğinde, elde yok avuçta yok üstte yok başta yok atasözünü doğrularcasına görüntülerle karşılaştı. Aylık binlerce lira harcaması olduğunu söyleyen bu çiftin evinde eşya, dolabında kıyafet yoktu. Yemeğe 3500 TL, markete 1700 TL, eğlenceye 700 TL gibi uçuk kaçık, duyan da sanal izlemini uyandıran bir bütçeleri vardı.

Yarışmaya kabul edilmek için harcamaların yüksek, bütçe açıklarının fazla olması gerekiyormuş gibi bol keseden sallamışlardı sanki. Bu kadar lüks harcamaları olan çift, haftanın sonunda akıllandım artık paramın kıymetini bileceğim diyerek ipi göğüsleme hesabı yapmıştı büyük ihtimal.

Para harcama konusunda oldukça başarılı genç evliler, kira evlere yüksek bedeller ödeyip mutfak yaptırıyor ama yemeği hep dışarıda yiyorlar. Kontrolsüz harcama, kazanılmamış parayı harcama hususunda yarış halindeler adeta.

Rahşan Gülşan, beyan ettikleri harcamaları alt alta toplayıp bu gidişle beş yılın sonunda şu kadar harcarsınız diyene kadar kimse nereye ne kadar harcadığının bilincinde değil. Damlaya damlaya borç dağının altında kalacaklarının farkına varamamışlar henüz. Kredi kartına taksit yaptırmışlar çünkü. Kapitalizmin krizlerin üzerini başarıyla örttüğü borç çevirme tuzağına düşmüşler. Borçlarını borçla çeviremedikleri zaman fark edecekler durumun vahametini, iflas bayrağının gölgesinde. Emanet parayla ayakta duran, borç ekonomisine endeksli ülke ekonomileri gibi.

Mutluluğunu satın alma gücüne endekslemiş; ''anı yaşa'', ''gününü gün et'' sloganlarına yenik düşmüş bu insanlar, içinde bulundukları durumun aşırı doz harcamadan kaynaklandığının bilincinde değiller ne yazık ki!

Krizdeyiz; kaybedecek çok şeyi olanların çığlığı. Açgözlü insanların doyumsuzluğu yüzünden satın alma gücü düşenlerin değil. Krizden çıkış için peş peşe açıklanan ekonomik paketler de parası olanlara para aktaran bir uygulama değil mi zaten?