Diziler üzerinden toplum mühendisliği

Ekran macerası uzun yıllar devam eden, TRT''den özel kanala transfer olan Bizimkiler dizisinin senaristi Umur Bugay; suçların artışında senaristlerin de payı olduğunu düşünüyor. Prim yapıyor diye her türlü suç unsurunu dizilerde kullanmak millete yapılan ciddi bir kötülüktür diyen Bugay''ın; şiddet, cinsel istismar ve çarpık ilişkilerin yaşandığı dizileri, sektörden gelen birisi olarak eleştirmesi çok kıymetli.

Hababam Sınıfı, Postacı, Davacı, Kapıcılar Kralı, Çöpçüler Kralı gibi yıllardır ilgiyle izlenen Yeşilçam filmlerinin; 13 yıl boyunca yayınlanan ''Bizimkiler'' dizisinin senaristi Umur Bugay, Antalya Televizyon Ödülleri''nde onur ödülü aldı.

Eski Yeşilçam filmlerinin ilgiyle seyredilmesinin, sadece yazıldığı çekildiği dönemi değil, bugünü de başarıyla temsil etmesinin, kısacası eskimemesinin sırrı Umur Bugay''ın eğitiminde gizli. Sosyoloji eğitimi alan, yazdığı senaryolarda sosyolojik gözlemlerini başarıyla kullanan Bugay, senaristlerin sosyoloji bilmeleri gerektiğine inanıyor. "Senaryo yazmak için anlatacağın insanlar hangi tabakadan geliyor, ceplerinde ne kadar para var, nasıl yaşarlar, tüm bunları bilmek gerek" diyor.

Bakıyorsunuz ekrandaki dizilere başlangıçta bir sosyal tabakayı temsil ediyor karakter, mahallede yaşıyor ya da düşük bir ücretle çalışıyor. Ama yaşadığı hayatın temsil ettiği sosyal tabakayla uzaktan yakından alakası yok. Parasızlığın senaristlerin hareket alanlarını daraltıcı bir etkisi varmış gibi, cankurtaran rolü biçilen zengin bir karakterle çözüm üretiliyor duruma. Yazdıkları hikayenin önü tıkanıyor, kendi elleriyle kısırdöngüye mahkum ediyorlar kendilerini. Karakterin gerçeğinden uzaklaşan uyumsuzluk, reyting listesinden çok önce çekiyor dizinin ipini.

Hikayenin, karakterlerin hangi sosyal tabakaya ait olduğu bilinmediği, önemsenmediği gibi; seyirci karakteri şık kıyafetler içinde görmek ister önyargısı ve sponsorun etkisiyle, her sahnede değişik kıyafetler içinde salınan karakterlerin istilasına uğruyor ekran. Aşk''ı Memnu da yaparsınız bunu, sürekli değiştirilen şık kıyafetler karakteri çözümlemeye, hikayeye hizmet eder ama hem mahalle dizisi deyip hem de podyum havası estirildiğinde ciddi bir uyumsuzluk çarpıyor göze. Dizinin neden seyredilmediği, neden seyircinin ilgisini çekmediği yönünde gerçekçi bir araştırma yapmak, gerçekçi bir sonuca ulaşmak yerine, reyting kurbanı olduk söyleminin altına sığınıldığından; neticeye ulaşılamıyor bir türlü. Farklı dinamikteki tesadüflerin bir araya gelmesiyle çok da şans tanınmayan bir projenin ekranda tutunması yanıltıcı düşüncelere sevk edebiliyor.

Türk milletinin televizyon karşısında fazla zaman geçirmeyi sevdiğine dikkat çeken senarist Umur Bugay, izlenen programların niteliğinin toplum yapısını önemli ölçüde etkilediğini söylüyor. Yayınlanan dizilerden bazılarının artan suç oranları üzerinde dikkate değer bir rolü olduğunu belirten senarist, "Toplum televizyonun bu kadar ağır etkisi altındayken, dizilerde fuhuş konusunu işlemek, cinayete yer vermek ve her türlü suç unsurunu prim amacıyla kullanmak bu millete yapılan ciddi bir kötülüktür. Kadınlara uygulanan şiddet, artan tecavüz ve cinayet vakaları ve toplum içerisindeki bölünme ortada" diyor. Bugay, "Tüm bunların artışı üzerinde senaristlerin hiç mi suçu yok? Ben bir sosyolog olarak bunu çok rahat gözlemleyebiliyorum" ifadelerini kullanıyor.

Televizyon kanallarının artmasıyla çeşitliliğin azaldığını ifade eden Bugay, "Kanallarda sürü psikolojisi var. Kanalın birinde yayınlanan evlenme programı, polisiye ya da tarihî dizi tuttu mu, her kanalda benzerlerini izlemeye mecbur bırakılıyorsunuz" diye konuşuyor. ''Dizicinin yaptığı iş böyle bir ülkede tam anlamıyla toplum mühendisliğidir'' diyen senarist, reyting kaygısının farklı şeylerin çıkmasına engel olduğu görüşünde.

Üçüncü sayfa haberlerinin üzerine romantik hikayeler inşa etmek; tecavüz, intikam her türlü temayı romantik hikayelerle sunmak ülke gerçeğinden hızla uzaklaştırıyor ekrandaki dizileri.