1950"de üç ay (1)

İlk elde akıl almıyor, ama doğru: Son üç yılda yaşadığı olayların, içinden geçtiği sürecin bir benzerini, Türkiye, 1950 yılının ortalarında, neredeyse aynen, bir kez daha yaşamıştı. O günleri yalnızca bir gazeteden yansıyan haberlerle gözden geçirirken yakalanan benzerlik karşısında insan dehşete kapılıyor...

Benim bu konuya ilgimi sağlayan bir bilimsel araştırma oldu. İstanbul Üniversitesi sosyoloji bölümü öğretim üyesi Dr. Hayati Tüfekçioğlu''nun imzasını taşıyan araştırma, Bağlam Yayınları arasında çıkan ''500. Yılında Amerika'' adlı kitabın sayfaları arasında. Araştırmanın başlığı uzun ve ilk bakışta önemini ele vermiyor: "1950''de Türk-Amerikan ilişkilerinin Türkiye''de geniş çevrelerce algılanış biçimi". Ancak, Hürriyet gazetesinin yaklaşık iki ayının (26 Haziran - 31 Ağustos 1950) taranmasıyla elde edilen bulgular, okuyana, "Aaa, 28 Şubat!" dedirtecek kadar günümüzle benzerlik taşıyor...

Tabii o günlerin ''tehdit'' değerlendirmesinde birinci sırada ''irtica'' değil ''kızıl tehlike'', ya da ''komünistler'' yer alıyor; bugün vaktiyle kendilerinden korkulan solcuların ''yeni tehdit'' ile ilgili olarak ''resmi görüş'' yanında saf tutmaları gibi, bugün ''irtica'' ile suçlananların o günkü temsilcileri de ''kızıl tehdit'' karşısında yer alıyorlardı.

O günlerde Adnan Cemgil, Behice Boran, Nihat Sargın gibi ''komünist'' olduğundan kuşkulanılan kişiler tevkif ediliyordu, bugün ise sıra Mehmet Kutlular''da.

Bu dönemde çağdaş yaşamı destekleme ve Atatürkçü düşünce dernekleri her yerde pırtlak gibi bitiyor, o günlerde ise komünizme karşı gençlik örgütleri oluşuyordu. Bugünlerde işçi ve işveren sendikaları irtica karşısında cephe oluşturuyor, mitingler düzenliyor; o dönemde aynı türden cepheler komünizme karşı kuruluyor, mitingler aynı amaçla yapılıyordu. İşte bir örnek haber: "İstanbul işçi sendikaları tarafından komünizmi telin için Taksim''de büyük bir miting yapıldı. Eskişehir ve Ankara''da aynı maksatlı mitingler." (27 Ağustos 1950). Dört gün sonranın haber başlığı ise şu: "Her tarafta komünizmi telin mitingleri."

Bugün ''irticai yayınlar'' takipte, o günlerde çıkan bir haberde şu satırlar yer alıyordu: "Memleket menfaati ve milli siyasete aykırı olan, kökü dışarıda bulunan ve son zamanlarda kendilerinin boş bırakıldığını zanneden neşriyat üzerinde de hassasiyetle durulmaktadır." (30 Temmuz 1950).

O günlerde Milli Güvenlik Kurulu (MGK) yoktu, bu sebeple ''zararlı unsurlarla mücadele'' görevi hükümete düşüyordu. Yeni işbaşına gelen DP hükümeti bu amaçla kolları sıvamıştı. ''Zararlı neşriyata savaş'' açıldığı duyurulduğu gün, bu konuda da bir haber bulunuyordu: "Komünizmle amansız bir mücadele başlıyor. Verilen malumata göre memlekette milli birliği bozacak hareketlere karşı hükümet fevkalade hassasiyet göstermek ve bu gibiler hakkında en şiddetli cezayi tedbirleri almak kararındadır."

Bugün Avrupa''da yeni oluşan güvenlik şemsiyesi (SDI) altına girebilme derdimiz var, Genelkurmay başkanı Org. Hüseyin Kıvrıkoğlu, "28 Şubat gerekirse bin yıl sürecek" dediği görüşmede, gazetecileri, "Bu konuyla ilgilenmiyorsunuz" diye azarlayacak kadar bu konu önemli. O dönemde ise diğer batılı ülkelerle birlikte hareket etme ve onbinlerce km uzaktaki Kore''ye asker gönderme derdindeydik...

Bugün Avrupa Birliği''ne üyeliğimiz için yürekler titriyor, "Girdik, giremedik" diye papatya falları açılıyor... O dönemde NATO''ya girme konusu gündemdeydi ve kurucu üç üye Türkiye''nin NATO''ya alınmamasını, özel askeri ilişkilerle yetinmesini kararlaştırdığında (15 Eylül 1950), Sedat Simavi, "Müslüman olduğumuzdan üvey evlat muamelesi görüyoruz, Haçlı seferlerinden kalma müslüman-hıristiyan ayrılığı devam ediyor" (16 Eylül) yorumunu yapıyordu.

Tasfiyeler bile aynı. Bu dönemde YÖK, üniversitelerin okusunlar diye Avrupa ve Amerika''ya gönderdiği öğrencileri ideolojik gözle takip altına alıyor ve ''irtica ile irtibatlı'' olduğu sanılan bürokratlar görevden alınıyor... O günlerde de, "Paris''te tahsilde bulunan talebelerimizin yüzde 60'' komünist" türü haberleri öğrencilerin geriye çekilmesi, "Devlet memurları arasında bulunan ve komünist olarak tanınan bütün şüpheli şahıslar hakkında takibat yapılacak" (17 Ağustos) türü haberleri de bürokrasiden tasfiyeler izliyordu.

MGK''nın ''tehdit'' olarak gördüğü ''irtica'' ile mücadele amacıyla yasalar çıkartılıyor bugün; o gün de, DP hükümeti, ''demokrasiyi koruma kanunu'' çıkartmaya karar vermişti...

Dr. Tüfekçioğlu''nun araştırmasını okuduktan sonra benzerlikler karşısında dehşete kapıldım. İki veya ikibuçuk aya sığmış ve sonunda Kore''ye asker göndermemizle (daha sonra NATO''ya kabul edilmemizle) sonuçlanmış 1950''nin olaylarını haber ve yorumlardan izlerken içim bir tuhaf oldu. O dönemin kısıtlı imkanlarıyla basın ve sivil toplum örgütleri kullanılmış, bugünlerde ise gelişmiş medya ve sesi daha gür çıkan dernek ve vakıflar kullanıldı... O günlerin hukuki düzenlemelere zemin hazırlayan ''yalan haberi'', Marmara Denizi''nde veya Akdeniz''de ''menşei meçhul'' denizaltılar görülmesiydi; bugün muhayyeleler daha geniş, her taşın altında bir mürteci bulunuyor, en masum yorumlar ''devlet düşmanlığı'' biçiminde yaftalanıyor...

Akıl alır gibi değil, ama gerçek. 1950 ile 50 yıl sonrası arasındaki bu müthiş benzerlikleri gözler önüne serersek, bugünleri belki daha iyi anlayabiliriz.

1950''nin ''28 Şubat kronolojisi'' yarına...