Alman medyası

Almanya''nın bütün sistemi, İkinci Dünya Savaşı sonrasında, gâlipler tarafından yeniden kurulurken, basın kuruluşları için ''lisans alma'' şartı getirilmiş...

Bize bilgi veren genç gazetecilerin yüzlerinin o andaki halini görmeliydiniz... Önce birbirlerine dönüp soruyu doğru işitip işitmediğini kontrol ettiler, sonra da, "Öyle şey olur mu?" dercesine ortak bir "Hayır" kopardılar... "Hayır, çalıştıkları şirket sadece medya alanında yatırım yaparmış..."

Ben bunu bir tür milli spora dönüştürdüm. Konrad Adenauer Vakfı Almanya''daki son siyasi gelişmeleri yerinde müşahede etsinler diye Türkiye''den dâvet ettiği biz beş gazeteciyi kiminle karşı karşıya getirse, bir pundunu düşürüp, "Sizde medya şirketleri başka alanlarda da yatırım yaparlar mı?" diye soruyorum. İlk gün, Hamburg''ta, Der Spiegel dergisinin bir editörüne sordum soruyu, ardından eyaletin ekonomisinden sorumlu senatöre, son olarak da Berlin''de Alex Springer medya devinin iki genç elemanına... Hepsi aynı cevabı verdiler de, benim en hoşuma giden ikilinin yüzlerinin aldığı biçim oldu...

Aslında, Almanya''da, medya şirketlerinin yüzde 30''un üstünde pazar payına sahip olamayacağına dair bir genel kural dışında iş hayatını sınırlayan yasal bir çerçeve yok; yani şirketler isterlerse başka alanlarda da yatırım yapabilirler... Ama hayır, medya ile başka işin birarada gitmeyeceği o kadar kafalarına yerleşmiş ki, hiçbir şirket bu alan dışında yatırım yapmayı asla düşünmemiş...

Almanya''nın bütün sistemi, İkinci Dünya Savaşı sonrasında, gâlipler tarafından yeniden kurulurken, basın kuruluşları için ''lisans alma'' şartı getirilmiş... Sadece belli sayıdaki girişimciye gazete veya dergi çıkartma hakkı tanınmış o dönemde... Hak tanınanlardan biri olan Axel Springer önce ''Die Welt'' gazetesini yayımlamış, sonra popüler bir bulvar gazetesi olan ''Bild'' gelmiş... Bugün grubun kimi az kimi çok satan bir dizi dergisiyle gazeteleri bulunuyor... Grup, son yıllarda, yeni teknolojilere uygun yayınlar da yapmakta... ''Die Welt''in genç redaktörü Dietrich Alexander, "Avrupa''nın en büyük medya kuruluşuyuz" derken, bayağı gurur duyuyordu...

Almanya''nın en iyi üç gazetecilik okulundan birini bu grup kurmuş, Dietrich o okulun mezunu... Bizde de, medya kuruluşlarının kendi okullarını kurma merakı olduğuna göre, buraları biliyorlar demektir; ama tercihte bulunurken, gazetecilik okulunu alıyor da, geleneklere sırt çeviriyor... "Bizde" dedi Dietrich Alexander, "Grubun başka alanlarda yatırım yapmasını yasaklayan bir yasa yoktur, ama gelenekler böyle oluşmuş; medya şirketleri başka alanlara ilgi duymazlar..."

Alex Springer''in bir ideolojisi var: Anti-komünistliği iliklerine kadar işlemiş biriydi; kurduğu grup büyüyüp palazlandığında, kendisine merkez olarak ünlü duvarın hemen kıyısını seçti. Diktiği dev bina Doğu''da yaşayanlarca görülüp güçlü ve zengin olanın ''karşı taraf'' olduğu anlaşılsın diye... İki Almanya''nın bir gün mutlaka birleşeceğine de inanmıştı; 1980''de öldüğüne göre, birleşmeyi görememiş olsa da...

Bir gün önce, Der Spiegel dergisi yöneticisi Dr. Gerhard Spörl''den, "1 milyon 100 bin adet satıyoruz" cümlesini duyduğumda şaşırmıştım. Nüfusu bizim kadar bir ülke Almanya; bir derginin bir milyon adetten fazla satması olağanüstü önemli... Die Welt''i de çıkartan grubun büyük paralar kazandığı ''Bild'' gazetesi ise 3.5 milyon günlük satışa sahipmiş...

Almanya''da gazetelerin büyük çoğunluğu (yüzde 90''ı) abonelere satılıyor. Gazete aboneliği babadan oğula miras kalırmış... Dr. Wulf Schönbohm, "Haftalık ''Die Zeit'' gazetesine abonelik itibarlı bir iştir; bütün aydınlar ne yapıp eder aboneliğini sürdürür" demişti... Bild gazetesi abone kuralını bozan ilk başarılı örnek, bütün satışı bâyilerden Bild''in... Kolay bir haber dili olduğu ve bol fotoğraf kullandığı için geniş yığınlar ona itibar ediyormuş... Aynı grubun çıkardığı muhafazakar Die Welt de son iki yıldır kabuğunu kırma çabasındaymış...

Bizde fikir gazetelerinin ağırbaşlı, çatıkkaşlı olması sanki şarttır; insanların vakitlerinin azaldığını, ilgi alanlarının yaygınlaştığını pek umursamazlar... Die Welt de, galiba bu yüzden, iki yıl öncesine kadar sürekli tiraj kaybediyormuş; bir ara 750 bin kadar satan gazete 200 bin sınırına kadar dayanmış... İki yıl önce iş başına getirilen yayın yönetmeni gazeteye güler bir yüz kazandırmış önce, ardından işlenen konuları yaygınlaştırmış... "Küçümsemeyin, bu yolla 30 bin yeni okuyucu kazandık" dedi Dietrich...

Biz, grubun tarih solunan yönetici lokantasında oturmuş bunları konuşurken dış haberler sorumlusu olduğu bildirilen ilginç bir hanımefendi de katıldı aramıza. İlginçliği görüntüsünden tipik bir Alman kadınını, ''The Paper'' (Gazete) filminde Glenn Close''un oynadığı gazeteci tipinin görüntüsüyle canlandırın gözünüzde, işte o... İki gencin ağzından öğrendiğimiz gazete politikasıyla ilgili samimi düşünceler, o gelince ''resmi dil'' ile ifade edilir oldu... Demek, her yerin bir ''resmi ağzı'' oluyor...

İki Almanya birleşince, 40 yıllarını duvar arkasında geçirmiş Doğuluların Batı''nın cicili bicili gazetelerini okumaya başladığını sanmayın... Benim için de sürpriz bir bilgi size: Doğu Almanlar hâlâ kendi yerel gazetelerini okumaya devam ediyorlarmış...

Görüştüğümüz gazeteciler Türkiye''ye yollarını düşürürlerse, karşılaştıklarına, "Sizde medya şirketleri başka alanlara yatırım yapabilir mi?" diye soracaklardır, eminim... Bizim şaşkınlığımızı not ettiler çünkü...