Depremde neredeydin?

İnsanların hayatlarında unutamadıkları anlar vardır, o olayı bir ''milât'' gibi kullanırlar. Amerikalılar için Başkan Kennedy''nin Teksas''ta suikasta uğraması öyle bir ''tarihî gün''dür; bir çok Amerikalı "Başkan öldü" haberini nerede, ne yaparken aldığını dün gibi hatırlar. Günümüz Almanları için ''milât'' "Duvarın yıkılması" olabilir. Geçtiğimiz günlerde Berlin Duvarı''nın yıkılmasının onuncu yıldönümünü kutladık; Almanlar, ekranlara çıkıp, duvar yıkılırken nerede olduklarını canlı biçimde anlattılar...

Bizim için ''milât'', hiç kuşku yok, ''deprem'' olacak. Gerçi, gecenin bir vaktinde meydana geldiği için, "Nerede yakalandın?" sorusuna, insanlarımızın çoğu, zorunlu olarak, "Uyurken" cevabını verecekler, ama olsun... Farklı cevabı olanlardan biri benim: 17 Ağustos gecesi meydana gelen Gölcük merkezli deprem olduğu sırada, ben, depremin en şiddetli vurduğu yerlerden Yalova''da, heykelin bulunduğu meydanda, otomobil içindeydim... Her şey, bir kaç dakika içerisinde, gözlerimin önünde oldu bitti.

Bazen insanlar büyük tarihî olayların bir ucunda bulunurlar da neye tanıklık ettiklerini fark etmezler. Demek on yıl kadar olmuş, beraber katıldığım bir panelde, Murat Belge, bir kaç gün önce yaşanan duvar yıkılması sırasında Berlin''de olduğunu, ancak gecenin ileri saatlerine kadar arkadaşlarıyla vakit geçirdikten sonra otele dönüp yattığını anlatmıştı. Oteline bir kaç sokak ötedeki duvarın yıkıldığını ertesi gün gazetelerde okumuş... Olur böyle vak''alar.

Önceki akşam saat 7''ye bir kaç dakika kala meydana gelen Düzce merkezli deprem, Meclis''i, komisyon çalışmaları yapılırken buldu sözgelimi. Televizyonda izledim, milli eğitim komisyonu çalışma halindeymiş; bakan Metin Bostancıoğlu, yanında YÖK başkanı Kemal Gürüz olduğu halde, komisyon üyelerine hesap veriyormuş... Tam o sırada bina sallanmaya başlayınca görüşmeler de kesilmiş... Ekranda bu manzarayı görünce, komisyon çalışmalarını izleyen bir muhabir arkadaşa ulaşıp, "Kemal Gürüz ne yaptı?" diye sordum. Bir çok kişi gibi o da telefona sarılmış. Herhalde "YÖK binasına bir şey oldu mu?" diye sormak içindir...

Nedense üniversitelerle ilgili binalarda sorunlar var. Gölcük merkezli depremde, nasıl olduysa, İstanbul Üniversitesi''nin rektörlük binası da darbe aldı. İstanbul Üniversitesi rektörü Kemal Alemdaroğlu''nun makam odası oturulamayacak hale dönüştü; aynı binayı kullanan bütün birimler başka yerlere nakledildiler...

Üniversitelere ait bina inşa eden müteahhitlerin daha sağlam yapılar yapmaları gerektiğine inanıyorum. Gölcük merkezli depremde Marmara Üniversitesi binalarına bir şey olmamıştı; İstanbul''u da kısmen sarsan önceki günkü deprem acaba oraya zarar verdi mi? Umarım vermemiştir...

Bu tür meraklarımın cevaplarını kısa sürede alabileceğimi sanmıyorum. İstanbul Üniversitesi rektörlük binasının Gölcük merkezli depremde en büyük darbeyi alan yerlerden biri olduğunu, depremin üzerinden neredeyse bir ay geçtikten sonra tesadüfen öğrenebildik. Hiç gereği yokken, rektörlük, gerçeği sakladı. Rektör Alemdaroğlu, "Binamız yıkıldı, yeniden yapımı için yardım kampanyası açıyoruz" biçiminde bir genelge çıkarmasaydı, belki daha uzun zaman öğrenemeyecektik. Gereksiz bir hassasiyet...

Bu defa, Düzce merkezli 7.2 şiddetindeki depremi, inanmayacaksınız ama, ben yine otomobilde (bu defa Ankara''da) yaşadım. Telefonum çalıp bir yakınım "Geçmiş olsun" diyene kadar deprem olduğunu fark etmedim bile. Ahmet Mete Işıkara da Ankara''daymış deprem olduğunda; bir kaç gündür ekranlarda seslendirdiği "Yeni bir sarsıntı olabilir" uyarısını başbakan ve bakanlara anlatıyormuş... Gazetecilerin karşısına ilk çıktığında, kendi ortamında olmamasının sıkıntısını yaşıyordu. İstanbul''a dönüp sismik âletlerinin başına geçince rahatladığı fark edildi.

Geçen depremin bir yararı görüldü: Åfetlerin etkileriyle mücadele için organize olmuş kişiler ve kuruluşlar daha çabuk devreye girdiler; ulaşım ve haberleşmede eskisi kadar zorluk çekilmedi. Devlet, hiç değilse görüntü olarak, eski acziyetinden uzaktı. Herhalde aynı anda herkes birilerini aramaya kalktığından, telefonlar kısa süreliğine devre dışı kaldı, sonra her şey normale döndü.

Geçenlerde, bir büyük Avrupa ülkesi büyükelçisinin eşiyle görüşüyordum. İlk büyük depremde Yalova''da olduğumu biliyordu. Bana, "Deprem benim hayatımı alt üst etti, daha önce hafife aldığım bir çok konu üzerinde daha filozofça düşünmeye başladım. Kimbilir siz nasıl etkilenmişinizdir?" diye sordu. Eşi yakında emekli oluyor, hayatlarının geri kalan bölümünü vakitsizlik sebebiyle yapamadıkları işlere ayıracaklarmış...

Olan bitenden maddî etkileri dışında ders almayı düşünen pek çıkmıyor bizde. İşadamlarımız ve siyasilerimiz arasından, "Değer mi?" diye düşünüp hayatını daha anlamlı kılmaya karar verene rastlamadım. Yazarlarımız, aydınlarımız deprem geçirmiş bir ülkenin yazarı ve aydını gibi davranmıyorlar sözgelimi. Biraz aykırı yorumlar, "Bir de bu var, ne olur üzerinde düşünelim" türü yaklaşımlar tehlikeli bulunuyor. "Depremle yaşamaya alışmak lâzım" cümlesini ezberlemişiz, şaşkınları oynuyoruz hepimiz...

Üç ay arayla yaşadığımız iki deprem bizim milâdımız olamaz mı? Çaba gösterirsek olabilir.