Gerçeği, yalnızca gerçeği...

Uzun yıllar valilik, ardından Sayıştay üyeliği yapmış bir dostu, çok satan gazetelerden birinin yazarına, "Doğru söyle" demiş; "Deprem sonrasında ortaya çıkan başıbozukluk Refahyol döneminde görülseydi ne yapardınız?" Aldığı cevap onu bile şaşırtmış: "Hepsini asardık..." Konuşma burada bitmemiş, eski vali, "Peki bunları neden eleştirmiyorsunuz?" diye de sormuş. İşte aldığı cevap: "Onu bana sorma..."

Aynı kişi görüşmeyi anlattıktan sonra soruyu bana da yöneltti. Ben, "Yine de açık konuşmuş" dedim; "Aslında her iki yarım cevap medyanın da bir parçası olduğu sistemin ne kadar önyargılar üzerine oturduğunu gösteren bir ibretlik temâşâdır..." Depremin bile sarsamadığı önyargılar...

Herkes depremden yararlanma çabasında; insanlar yerin altında mahsurlar, cesetlerin kokusu başka kentlere kadar ulaşıyor, daha önce hiçbir programa çıktığını görmediğimiz holding patronu o kanal senin bu kanal benim halkın karşısına çıkıp grubunun yardımlarını anlatıyor... Kanallar ve gazeteler tek taraflı yayın yapıyorlar; ardından birbirlerinin sırtını sıvazlayan yazılar ve yorumlarla yaptıklarına meşruiyet kazandırma gayretindeler... Fırsattan istifade sıkıyönetim peşinden koşanlar da var.

Deprem devletin ve devletle içiçe kesimlerin yüzündeki makyajı siliverdi; o güçlü bildiğimiz, her şeye yetiştiğini sandığımız devlet mekanizması depremden sonraki ilk 48 saat içerisinde ortada yoktu. Bu görüntü tv ekranlarından evlerimize yansıdı doğal olarak. "Devletimizi yıpratmayalım" söylemi de zaten o ilk 48 saat içerisindeki görüntüden sonra siyasilerimizin ağızlarına taşındı. "Yıpratmayalım" denildiğinde haberler ve görüntülerin filtreden geçirilmesi dışında ne yapılabilir? TRT genel müdürü Yücel Yener, yüksek bir makam tarafından çağırılıp uyarıldı. Benzer uyarılar başka kulaklara da fısıldanmış olmalı ki, haberler ve yorumlar dördüncü günden itibaren değişti.

Ancak, Körfez Savaşı nasıl iletişim çağının ilk uluslararası savaşı idiyse, Gölcük depremi de ilk uluslararası doğal âfet krizi. Bu sebeple, dünyanın öndegelen televizyon kanalları ülkemize kamp kurdular, canlı yayın yapmaktalar... Önemli her gazete üç-dört muhabirle okurlarına yansıtıyor Türkiye''de olan biteni... Yabancılar, bizim medyanın dördüncü günden itibaren bizlerden esirgediği bilgileri kendi kanalları ve gazetelerinden almaktalar...

Amerika''nın ilk milyarderi John Rockefeller, olumsuz haberlerden etkilendiği ve kendilerinin hayatını bu yüzden cehenneme çevirdiği için, yakınları, çareyi basit bir formülde bulmuşlardı: Patronun okuduğu gazetenin kötü haberlerden ayıklanmış özel bir baskısını yapmak... Her sabah bir tek kendisi için hazırlanıp basılmış bir gazete okudu Rockefeller yıllar boyu... O günden beri, gerçeklerin kitlelerden saklanması mantığı üzerine oturan gazetecilik türüne "Rockefeller''in pembe gazeteciliği" adı veriliyor...

Şu anda medyada ikili bir görüntü var: Dünya, ülkemizdeki depremi bütün trajik boyutları ve gerçekliğiyle okuyor ve görüyor, ama Türkiye''deki okuyucu ve izleyici bazı ayrıntılardan mahrum bırakılıyor... Devletimizin en büyüğü, elde telefon, bizzat görüşüyor gazete ve televizyon yöneticileriyle, "Dikkatli olun" ricasında bulunuyor...

''Pembe gazetecilik'' konusunun işlendiği iletişim derslerinde, bunun neden yanlış bir uygulama olduğuna dair örnekler verilir. İlk örnek İkinci Dünya Savaşı sırasında yaşananlardır. Savaşın Hitler''in propaganda nâzırı Göebbels''in kendilerine aktardığı gibi gitmediğini aylar boyu anlayamadı Almanlar; savaşın sonlarına doğru ise, yalan yayın yapan kendi gazetelerini okumamaya, radyolarını dinlememeye başladılar. Hepsinin kulağı Londra''dan yayın yapan BBC radyosundaydı. BBC, gerektiğinde İngiltere''nin aleyhine gelişen olayları da vermekten kaçınmadığı için ''tarafsız'' görüntüsünü pekiştirdi savaş boyunca. Almanlar Alman gazete ve radyolarının kendilerinden esirgediği doğruları BBC''den öğrendiler...

Haberlerin filtreden geçirilmesinin bugünün iletişim ortamında hiçbir kıymet-i harbiyesi yoktur. Tersine, 20 milyon insanın yaşadığı bir bölgede meydana gelen gelişmeleri süsleyip püsleyerek sunanlar, kendi güvenilirliklerine darbe indirirler. Birbirlerinin reklâmını yapmaları, "Falan kanal ne kadar doğru yayın yapıyor, hele şu haberci" türü yağcılıklar iletişim çağında sökmez...

Siyasiler "Bir kısım medya" sıfatını ne çok seviyorlar! Bu sıfatı ilk kez Refahyol döneminde duymuştuk; Başbakan Bülent Ecevit ile MHP''li bazı bakanlar deprem sonrasında aynı sıfatı yeniden piyasaya sürdüler... Devlet muktedirmiş, ama ''bir kısım medya'' devletimizin saygınlığına gölge düşürmek için kasıtlı yayın yapıyormuş... Etrafıma bakıyorum; öyle yayın yapan ne gazete görüyorum, ne de televizyon kanalı... Demek ki, bu sıfat, medyayı daha da hizaya sokmak için kullanılıyor... Bence, aykırı (ama doğru) yayını yabancı gazeteler ve televizyonlar yapıyor...

Gerçeği vatandaşından gizleyen propagandacı sistemler ülkelerinin başına çok büyük dertler açtılar geçmişte. Pembe gazetecilik kimseye yaramadı. Basını özgür olan, gerçeklere ulaşılabilen açık toplumlardaki ilerlemeleri ise hep beraber müşahede ediyoruz. Hiçbir yerde görmüyorsak, depremde ''kurtarma ekibi'' olarak karşımızdalar işte.

Açık olmak iyidir; deprem gibi bir felâket sırasında bile...