Meraklısına ilmî dergiler

Geçen akşam, bir yerde, ''Yeni Türkiye'' dergisi adına Osmanlı Devleti''nin kuruluşunun 700. yıldönümü vesilesiyle çıkarılan on küsur ciltlik dev eserin ciltçiden taze çıkmış dumanı tüten nüshalarıyla karşılaştım. Yüzlerce yerli-yabancı bilimadamı esere katkıda bulunmuş. Osmanlı''ya minnetimizi ödememiz elbette mümkün değil, ama bir derginin yapabileceğinin âzâmisini yapmış ''Yeni Türkiye''yi çıkartanlar. Onlara şükran borçluyuz.

Kültür hayatının nabzının attığı ortamlardır dergiler. Okuma serüvenimde ençok dergileri sevdim ben. Gazete önemli, kitap vazgeçilmez, ama dergi heyecan verici oldu benim için. Birkaç derginin çıkışına katkıda bulundum, bazısının yazı ailesinde yer aldım; ''Çocuk Haftası'' ve ''Doğan Kardeş'' günlerinden beri de sıkı bir dergi tâkipçisiyim. Gazete güncelliğine kendini bırakmadığı, kitaptaki tepeden bakış olmadığı için daha sıcak ilişki kurulabiliyor dergilerle.

Dergilerin birden fazla baskı yaptığı pek görülmez, ama ''Cogito'' dergisinin ''Osmanlılar Özel Sayısı''nı ancak dördüncü baskısında yakalayabildim. Üç ayda bir çıkan ve Descartes''in ünlü "Cogito ergo sum" (düşünüyorum, öyleyse varım) sözünü kendisine rehber edinen ''Cogito'' Yapı Kredi Yayınları (Tel.: 212- 280 65 55; Faks: 212- 279 5964) tarafından üç ayda bir yayımlanıyor. Osmanlılar özel sayısında çok önemli araştırmalar, konuşmalar ve tartışmalar yer alıyor. Değerli Osmanlı tarihçilerinin katıldığı açık oturum zihin açıyor; Halil İnalcık''ın bayağı eski bir makalesi olan "Osmanlı fetih yöntemleri" hâlâ tazeliğini koruyor.

Tarihle ilgilenen okurlar için ilginç bir derginin ikinci sayısı var elimde: ''Tarih ve Düşünce''. ''Tarih ve Medeniyet'' dergisi kapanınca onu çıkartanlar bu aylık dergiye vücut verdiler. Çoğunlukla gazeteci kimliği de olan aydınlar katkıda bulunduğu için, ''Tarih ve Düşünce'' (Tel.: 212- 511 75 00; Faks: 212- 5285963) güncelle de buluşan yazılar yayımlıyor ve kolay okunuyor. Son sayısının kapak konusu, tuhaf bir konuşmayla yeniden gündeme gelen İstiklâl Marşı şairimiz Mehmet Akif''in ''yakılan meal'' çalışması. Bildiğimi sandığım nice yeni ayrıntılar öğrendim derginin kapak dosyasını okurken...

Hergün tartıştığımız konularda, düzey, bazen mahalle kahvesi ağız dalaşının biraz ötesine ancak geçiyor. Tartışanlar bilim adamı olsalar da durum fazla fark etmiyor; çünkü tartışmaları ''horoz dövüşü'' üslubunda yapma alışkanlığı var bizde. Oysa, akademik formasyona sahip aydınların ilmî dergilerde güncel olaylara yaklaşımları zihni müsait olanların önünde yepyeni ufuklar açıyor. Ankara İlâhiyat Fakültesi çevresinden ilim adamlarının üç ayda bir yayımladıkları ''İslâmiyat'' dergisi her sayısında hepimizi yakından ilgilendiren konuları işliyor sözgelimi. Bir önceki sayısında ''İslâm ve demokrasi'' genel başlığı altına giren makalelerle çıkmıştı ''İslâmiyat''; son sayısında işlenen konu ''Tasavvuf''. Elbette makalelerle veya özel sayılarla bir konuya son noktayı koymak mümkün değil; ama başlangıç noktasının ilim olmasını sağlamak da akıllıca değil mi? (Tel.: 312- 418 74 26; Faks: 312- 418 8153).

İlâhiyat çevrelerinin katkıda bulundukları iki dergi daha izliyorum. Biri, Ankara''da yayımlanan ''İslâmî Araştırmalar'', diğeri İstanbul''da çıkan ''İlam Araştırma''... ''İslâmî Araştırmalar'' (Tel.: 312- 363 77 14; Faks: 312- 363 77 15) bu tür dergilerin en eskisi ve en uzun süreli olanı. "Değişim sürecinde inanç-bilim ilişkisi" başlığını taşıyan son sayısı tam bir zamanlama hârikası. Aynı başlığı taşıyan bir sempozyuma sunulmuş tebliğleri ve sunuşlardan sonra açılan tartışmaları yansıtıyor özel sayı. ''İlam''ın (Tel.: 212- 513 35 80; Faks: 212- 513 27 03) elimdeki son sayısı ise dinî-İslâmî alana giren çeşitli konuları işliyor. Bazı makaleleri uluslararası ilim câmiasına hitap etmek amacıyla İngilizce.

Avrupa Birliği''ne adaylık süreci başladı, bazı eski saplantılar yöneticilerin zihninden bir türlü silinemiyor. Neredeyse biz AB normlarını benimsemeyeceğiz, Avrupa''ya bizim kompleksli normlarımızı aşılayacağız. Bu durum en çok ''irtica'' genel başlığı altına giren konularda hissediliyor. Oysa, pekçok Avrupa ülkesi, biraz sorunlu olsa, sıkıntı yaşansa bile kendi içindeki farklı kimlik sahipleriyle hangi düzlemde buluşacağının esaslarını tespit etti. Bizde son 20 yılımızı alıp götüren üniversitelerdeki başörtüsü yasağına ilişkin tartışmalar hâlâ sonuca bağlanmadı, ama sözgelimi Almanya bu sorunu kendi içinde çözdü.

Bu konuyla ilgili en ayrıntılı bilgiyi üç ayda bir çıkan ''Toplum ve Bilim'' dergisinin (Tel.: 212- 516 22 60; Faks: 212- 516 12 58; e-mail: toplumbilim@iletisim.com.tr) ''Avrupa Türkleri'' konusuna ayrılmış son sayısından aldım. "Almanya''da okullarda ve üniversitelerde başörtüsü olayı" başlıklı ilmî çalışma, din-devlet ilişkilerinin yeniden tartışma gündemine çıktığı Almanya''daki uygulamaya ışık tutuyor. Federal yapıya sahip olduğu için eyaletten eyalete değişebiliyor uygulama, ama genellikle yasakçı olmayan bir anlayış egemen. "Almanya''daki okul ve üniversitelerde" diyor makalenin yazarı Yasemin Karakaşoğlu-Aydın, "Bu giyim tarzını seçme özgürlüğünü kullanarak devletin eğitim kurumlarından yararlanılıyor."

Ben dergilerimi heyecanla okuyorum, zenginleşiyorum. Size de tavsiye ederim.