Musevi olmak da zor

Gazetenin üzerinde ''Jewish Chronicle'' yazıyor; İngiltere''de yaşayan Musevilerin iç haberleşmelerini, dünya Museviliğiyle ilgili haberleri ve cemaati ilgilendiren konulardaki yorumları okurlarına sunmak üzere çıkartılan bir gazete bu. 1841 yılında yayına başlamış, neredeyse 160 yıldır çıkıyor. Sayfalarını karıştırdıkça, "Ne çok bilmediğim varmış" diye hayıflandım...

Karıştırdığım sayfalarda karşıma çıkan bir haber beni şaşırttı: Son zamanlarda İsrail''den İngiltere''ye göçler artmış; temel askerlik görevini yaptıktan sonra, biraz ileri sayılacak yaşlarda buraya gelen gençlermiş çoğu... Londra''nın belli bir semtine yerleşmiş, Tel Aviv''dekine benzer bir hayat kurmuşlar... Gittikleri lokantalarda mönü İbranice imiş, kendi aralarında İngilizce konuşmuyorlar, İngiliz Yahudi Cemaati ile pek temas kurmuyorlarmış... Jewish Chronicle, "Londra''da getto hayatı" yaşayan İsrailli Musevileri kınıyor gibi geldi bana...

Gazetede dünyanın değişik yerlerindeki Musevi cemaatlerinden de haberlere yer veriliyor. Fransa''yı ilgilendiren bir haber ilginçti. Haberin başlığı şu: "Haham, sağ partilerle savaş için, daha az ibadet ve daha fazla eylemi teşvik ediyor..." Bir dinadamının "Daha az dindar olsanız da olur" diyeceğini hiç ummazdım, ama Haham Michael Liebermann aynen o cümleyi söylemiş... Fransa''nın güneyindeki ilerici bir sinagogun hahamıymış Liebermann ve Le Pen''in başında bulunduğu Milliyetçi Cephe Partisi''ne karşıymış... Cemaatine, "İbadete ayıracağınız vakti ırkçılara karşı mücadelede harcayın" diyormuş...

Bu haberi görünce, "Acaba dinin bu denli politikaya karıştırılmasına belli çevrelerden tepki var mı?" sorusu aklıma geldi. Öyle ya, Fransa, bizim lâiklik anlayışını ithal ettiğimiz ülke; burada "Yasak" denilene ilk itirazın oradan gelmesi gerekir... Hahama yönetimden, siyasetçilerden bir tepki gelmemiş; yalnızca, "Daha az dindar olun, daha fazla savaşın" formülüne dindar Museviler itiraz etmişler...

''Katolik nikâhı'' diye bir deyim olduğunu, dindar bir Katolik''in bir kere evlendikten sonra ölüm ayırana kadar kilisenin gözünde evli kaldığını biliyordum, ama neredeyse aynı anlama gelen ''Musevi nikâhı'' kavramını hiç duymamıştım. Meğer varmış. Yahudilerde, karısını ve çocuklarını terk etmiş, yıllarca ortalıkta görünmeyen koca insaf edip ''get'' denilen izni vermezse, sinagog, çiftin nikâhını devam ediyor sayıyormuş... Doreen Beckwith adlı kadın, kendisini terk eden kocasından bu yüzden 45 yıl boşanamamış ve ''agunah'' hayatı yaşamış... ''Agunah'' Tevrat dilinde ''zincire vurulmuş'' anlamına geliyor; bir kere evlenen kadın kocası tarafından boşanana veya ölene kadar zincire vurulmuş kabul ediliyor Musevilik''te...

''Mamzer'' Tevrat dilinde ''piç'' anlamına geliyor. Evlilik dışı ilişkiden doğan çocuklara verilen ad bu. Diyelim, kadın, sinagogun kendisine tanımadığı boşanma iznini belediyeden aldı ve gidip başka bir Musevi ile evlendi... Nitekim Doreen Beckwith, kocası kendisini terk ettikten on yıl kadar sonra bir başkasıyla bu yolla evlenmiş... Ancak, hâlâ evli bildiği kadının gidip bir başkasıyla hayatını birleştirmesini ''meşru'' saymayan sinagog bu yeni evliliği tanımamış. Çiftin çocukları olursa, bunlar, diğer Museviler gözünde ''mamzer'' (''piç'') sayılıyorlar...

''Mamzer'' olmak bir utanç vesilesi Musevi dininde. ''Mamzer'' olanlar ancak kendileri gibi evlilik dışı ilişkiden doğmuş olanlarla evlenebiliyorlar. Sadece onlar değil, çocukları ve torunları da, ebediyete kadar aynı statüde kalmak zorundalar. Musevilikte neslin bozulması olağanüstü önemli olduğu için, zincirin bir halkasında meşruluk ortadan kalkarsa, o zincir bütünüyle kopartılıyor... ''Mamzer'' durumunda olanların yapacağı iki şey var: Ya çocuk sahibi olmamak, ya da reformist bir dinî cemaate katılmak...

Jewish Chronicle, ''mamzer'' durumundaki bir İngiliz Musevisini konuşturmuş. Adamın büyükannesi bir ''agunah'' imiş; başka bir kadınla ilişki kuran kocası onu Birinci Dünya Savaşı sonunda terk etmiş, ama 1960 yılına kadar ''get'' verip resmen boşamamış... Kadın 1918 yılında bir reformist sinagog tarafından evlendirilmiş, ama nikâh dinî yetkililerce onaylanmamış. Bunun sonucu olarak, ikinci kocadan doğurduğu çocuklar ve onların çocukları, hahamlar gözünde ''günahkâr'' kalmaya devam etmişler. Aileye her yeni katılan fert, doğduğu gün, ''mamzer'' (piç) damgasını yemiş...

Anneannesinin statüsü sebebiyle adamın hayatı hep çileli geçmiş. Evlenmek istediği kızlar, onun bir ''mamzer'' olduğunu öğrenince yollarını değiştirmişler. Sonunda evlendiği kız, törensiz bir nikâha istemeye istemeye katlanmış... Adam, "Biz dindarız, ama din bizi tanımıyor" diye yakınmış Jewish Chronicle''a...

Gazetedeki yazıda ''Musevi nikâhı'' sebebiyle zor duruma düşenlere çare de gösteriliyor: Gayr-ı meşru ilişki sonucu veya Musevi olmayan bir kadından çocuk sahibi olunması durumunda, çocuk Museviliğe kabul edilebiliyor... Bir ''mamzer'' ile evlenen kadın başka bir dine geçse çocuklarını Musevi yapma şansı var; ama Musevi kaldığı sürece çocukları ve torunları ''piç'' olmak zorunda... Jewish Chronicle okuyunca Musevi olmanın hiç de kolay olmadığını öğrendim. Bizim Museviler de bu kuralları uyguluyorlar mı acaba?