Yoğurt yanında gazete

Siz de benim gibi gazetenizi bâyiden alanlardan mısınız? Eğer öyleyseniz, soyu tükenmeye yüz tutmuş dinozorlardan sayabilirsiniz kendinizi. Gazete artık bâyiden veya köşedeki bakkaldan para vererek alınan bir nesne olmaktan çoktan çıktı, şimdi süpermarketlerin, benzincilerin promosyon malzemesi gazeteler...

Bu gerçeği keşfetmem için bir gazete bâyiinin uyarması gerekti. Son bir aydır gazete satışlarının müthiş düştüğünden yakınan bâyi, "Artık işin tadı iyice kaçtı" dedikten sonra ekledi, "Yakında kapımıza kilit vuracağız..." Müşterisi çok azalmış gazetelerin; sürekli alanlar bile artık bâyie uğramak yerine ya benzinciye ya da süpermarkete yolunu düşürüyormuş...

Hürriyet bir süreden beri Migros mağazalarında müşterilere bedava dağıtılıyor. Milliyet almak için köşedeki bakkala değil, kent çıkışındaki BP benzin istasyonuna gitmeniz gerekiyor; her üç milyon liralık benzin alana bir Milliyet veriyor BP bâyii. Görürsünüz, yakında diğerleri de modaya uyup kendilerini bir yerlerde promosyon malzemesi yaparlar.

Bağlı oldukları holdinglerin kârlarıyla, patronlarının ödedikleri vergilerle övünmelerine bakmayın; gazeteler yakın tarihin en kötü dönemini yaşıyorlar. Tirajlar büyük bir hızla aşağıya iniyor. Geçen yıl bu zamanlarda tirajı 500 bin civarında dolaşan üç gazete vardı, bugün bir tek gazete var, o da yaklaşık dörtte birini bedava dağıtıyor. Sabah''ın satışı 300 bin çizgisine yaklaştı, Milliyet 200 binin biraz üzerinde... Uzan Grubu tarafından birkaç aydır yayımlanan Star hergün ya makarna, ya Pepsi, ya margarin veriyor; kaç satıyor dersiniz? Sözün kısası, okurlar, fiyatından daha pahalı hediye vermesine, bedava sunulmasına rağmen gazetelerin yüzüne bakmıyorlar...

Bir ara, Tikveşli yoğurdu alınca bakkal elime bir kupon tutuşturuverdi. Meğer, Sabancı Holding''e ait Tikveşli her müşteriye bir kupon veriyormuş, onunla gidip bir Milliyet alsın diye... Bugüne kadar gazeteler kupon veriyor, promosyon yapıyordu; artık gazeteler promosyon malzemesi oldu. Bir kâse yoğurda bir Milliyet... Bir şişe Pepsi''ye bir Star...

Gazetelerin promosyon malzemesi haline geldiğini keşfettikten sonra meslektaşlarımın sütunlarını daha bir dikkatle okumaya başladım; acaba içlerinde bunu kendilerine karşı bir hakaret kabul eden var mı diye... Öyle ya, koca haber kadrolarına, ünlü yazarlarına ve promosyona rağmen gazete satamayan patron ne yapsın? O da, çareyi, üretileni bedava dağıtmakta buluyor...

Aslında ''bedava'' deyişim söz gelişi; çünkü süpermarkette bir milyonluk alışverişte hediye edilen gazete, üzerindeki fiyat ne olursa olsun, o süpermarkete 60 bin TL''den teslim ediliyor. Oysa, bir gazetenin, yayıncıya maliyeti o rakamın çok üzerinde...

Gazetelerin promosyon malzemesi olduğu konusunda beni uyaran bâyi "Olan bize oluyor" dedi. Dağıtımda tekel oluştuktan sonra gazeteler için bâyie tanınan komisyon da yüzde 5''e düşürüldü. Sattığı 150 bin TL''lik her gazeteden bâyi sadece 7500 TL kazanıyor. Gazete satışları zaten düşünce komisyonla yaşayan bâyilerin geliri de dibe vurmuştu. Şimdi benzin promosyonu olarak gazete dağıtılması bâyi satışlarına bir darbe daha vurmuş oldu. Bu çılgınlık biraz daha devam ederse bakkalın gazete satmayı bıraktığını, köşedeki bâyiin gazete satmaktan vazgeçtiğini göreceğiz...

''Gazete'' kavramını aşağılayan bu son gelişme, satışı artırmak için gazetelerin ciltli eserler vermeye başladığı bir döneme rastgeldi. Önce Hürriyet, Türk Tarih Kurumu tarafından uzun yıllar önce yayımlanmış, İsmail Hakkı Uzunçarşılı ile Enver Ziya Karal''ın imzalarını taşıyan 11 ciltlik Osmanlı Tarihi''ni kuponla vereceğini duyurdu. Hürriyet''in satışında 60 bin civarında bir kıpırdama oldu. Onu, Celal Bayar''ın "Ben de Yazdım" adlı altı ciltlik eseriyle Sabah izledi; ancak ne hikmetse Celal Bayar''a rağbet olmadı; Sabah da Hammer Tarihi''ni sürdü okurların karşısına. İkisini altı ciltlik bir başka tarihle Milliyet izledi...

Şimdi Hürriyet hem Migros promosyonu olarak bedava dağıtılıyor, hem de 11 ciltlik dev eseri birkaç ayda tamamlayacak; Sabah Shell istasyonlarında promosyon malzemesi ve Hammer Tarihi veriyor. Milliyet BP promosyonunda, o da altı ciltlik bir tarih dağıtmayı hedefliyor... Mesleği ucuzlatan bu görüntüye rağmen gazete satışları tarihin en ciddi düşüşünü yaşıyor... Okur, "Bedava da verseniz almam" diyor âdeta... Nitekim, bir benzinci, "Almayanlar, bedava sunduğumuzda geri çevirenler var" dedi bana...

Neden acaba? Neden okurlar artık çok satan gazetelerden ikrah getirmiş görünüyorlar?

Benim bu soruya verecek cevabım var elbette; ancak, herkesten önce o gazetelerde çalışan meslek erbabının bu soruya mâkul cevaplar bulmaları gerekiyor. Okurların gazetelerinden neden ikrah getirdiği sorusuna verilecek cevap hepimizi yakından ilgilendiriyor.

Bütün bu karmaşa içerisinde, Yeni Şafak''ın satış rakamının tırmanışa geçmesini, dağıtımdaki aksamalar yüzünden kolay ulaşamamalarına rağmen okurların Yeni Şafak''ta ısrar etmelerini Türk basını açısından ileriye yönelik bir umut olarak görüyorum ben. Yeni Şafak''ın satış rakamı hele bir 100 bine ulaşsın, medyada dengelerin sarsıldığını hep beraber göreceğiz.

Kalem erbabını bu tür umutlar diri tutuyor, unutmayın...