Afet ekonomisi senaryosu

Türkiye, âfet ekonomisinin bütün boyutlarını yaşıyor. Bu gerçekten önemli dersler çıkarmak zorundayız. Toplumun bütün kesimlerinin âfetlerde alacağı tedbirler hususunda çok önceden senaryoların hazırlanması ve buna göre uygulama denemelerinin gerçekleştirilmesi gerekiyor. Doğal âfetlerin yıkıcı etkilerini azaltmanın her türlü yolu düşünülerek hazırlanacak âfet ekonomisi senaryosu, ülkemiz ekonomisine çok şey kazandıracaktır.

Bir ülkenin deprem, sel baskını, kasırga, gibi doğal âfetler ile savaşın meydana getirebileceği yıkım ve zararlara karşı çok önceden ve her zaman uygulamaya hazır halde, hatta gelişen şartlara göre revizyonu sürekli yapılan ve bu doğrultuda tedbirleri alınan "direnç geliştirme ve kurtulma senaryoları" bulunmalıdır. Bu yönde gerekli kurumlaşma ve bireysel geliştirme faaliyetleri aralıksız sürdürülmelidir. Bu senaryoyu ülkenin dünya ile bağıntısını destekleyici niteliği itibariyle "âfet ekonomisi senaryosu" olarak nitelemekte bir sakınca yok. Çünkü ekonomi, hayatın her alanını kapsayan niteliğiyle senaryonun genel çerçevesi olmayı haketmektedir. Zaten âfet ekonomisi senaryosunu geliştiremeyen ülkelerin gelişmiş ülke olduğunu söylemek mümkün değil. Bu arada, dünyada geliştirilen bütün âfetten korunma ve kurtulma yöntemleri de sürekli izlenmelidir. Afetlerin yaşanması, büyük can ve mal kaybına uğramayı kader haline getiriyorsa, teknolojik gelişmeler ve bilimsel gelişmelerle bağıntısız yaşıyoruz, demektir.

Türkiye, iskân ve sanayide yer seçimi konularında bilimsel davranmamıştır, basında yer alan rapor ve verilere göre. Sanayide yer seçimini siyasal mülâhazalarla değil de jeolojik, tarımsal ve çevreci ilkelere dikkat edilerek bilimsel bir biçimde yapabilmiş olsaydık, bugün Marmara Denizi''nin kirlenmesi, Trakya''nın kirlenmesi ve tarımsal üretim alanlarının yokedilmesi, yoğun deprem tehlikesi bilinen bölgede iskânın yoğunlaşması gibi olumsuzlukları yaşamayacaktık. Köyden kente göç şeklinde ortaya çıkan şehirleşme-kentleşme olgusunun çarpık bir yapıda ortaya çıkması, haddinden fazla kabaran şehirlerin trafik, ulaşım, konut sorunlarının ve bunlara bağlı pekçok sorunun çözümsüzleşmesi gibi gerçekler, hemen hepsi itibariyle sanayide yer seçimi ve iskân alanı seçimi yanlışlıklarına bağlıdır. Bu durum, "âfet ekonomisi senaryosu"nun bulunmayışı ve tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş sürecini bilimsel esaslar çerçevesinde uygulamamış olmamızdan kaynaklanmıştır. Tarım alanlarını daraltan bir sanayileşme konumlanışını kurtarıcı bulmak kadar cânî yaklaşım düşünülemez. Çevre bilimlerinin gelişmesi de gerekmiyor, bu cinayeti farketmek için. Derelerde akan sulara sorsanız olumsuz cevabını alabileceğiniz yanlışları yapmak, iyiniyet değildir. Ve ancak bilinç ve kültür düzeyi düşük toplumlar, bu olumsuzluğa tepki vermezler, bizdeki gibi. Halbuki doğal âfetlerle savaş gibi toplumsal âfetlere karşı organize bir toplum olabilmeliyiz. Bu da sivil toplumu geliştirmeyi veri alan "âfet ekonomisi senaryosu" ile mümkündür.

Gelişmiş toplumlar, organize toplumlardır. Gelişmişlik düzeyi ile bağıntılı olarak sivil toplumun örgütlülüğü göze çarpmaktadır. Askerî örgütlülük, sivil toplum örgütlülüğünün önünü kesmemelidir. Sivil toplum örgütlülüğünün âfet ekonomisi olumsuzluklarını hafifleteceği ve çözümü kolaylaştıracağı, 17 Ağustos depremiyle açıkça ortaya çıkmıştır. Sivil toplum örgütlülüğünü temel alan "âfet ekonomisi senaryoları"nın bireyin bilincini ve sorumluluğunu yükselten yönü bile birçok olumsuzluğun kaynağını kurutmaya yetecektir. Böylece âfet öncesi âfetlere hazırlıklı olma ve gerektiğinde sistemli bir müdahalede bulunma bilinci ve planlaması yerleşecek; âfetlere direnç geliştiği gibi, âfet sonrası kurtarma çalışmaları gecikilmeksizin örgütlü bir şekilde gerçekleştirilecektir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin "âfetler yönergesi" ve "âfet senaryoları", konunun tüm yönlerini kapsaması düşünülemez. Ancak entegre bir yaklaşımla bütün toplum kesimlerini kapsayan, sivil savunma örgütünü çağdaş gelişmelere göre, sivil toplum örgütleriyle paralel çalışmayı başaracak şekilde yeniden düzenleyen âfet ekonomisi senaryolarının hazırlanıp uygulanmasından kaçınılamaz.