Deprem ve istihdam

Depremin yolaçtığı iktisadî kayıpların büyük rakamlarla ifadesinin ancak mümkün olduğunu herkes biliyor. Türkiye''nin millî hasılasının üçte birinden fazlasını üreten Kocaeli, Yalova, Bursa ve İstanbul illerinin sanayi tesislerinin durumları, fevkalade önemli. Tüpraş Rafinerisi''nin zararı hariç, sanayi tesislerindeki deprem sonrası hasar ilk tespitlere göre, 700 trilyon lira civarında... Aynı bölgede yıkılan evler, zarar gören eşyaların değerinin hesaplanması ise şimdilik mümkün değil. Sanayi kuruluşlarının sayısı ve kapasitelerinin bilinmesi nedeniyle tespitin yapılabildiği basında yer almış bulunuyor: 1,5 milyar dolar (yaklaşık 700 trilyon lira).

Uzmanlara göre, bu rakamlar sanayi tesislerindeki bina, makine, stok ve hammadde zararlarını kapsamaktadır. İş kaybının yolaçtığı zarar üretimin durmuş olması nedeniyle 166,6 trilyon lira olarak tahmin ediliyor, ilk iki gün içerisinde. Bu durum, depremin oluşturduğu psikolojik şartlar altında verimliliğin aşırı düşmesi de dahil olmak üzere, faturanın günden güne artışının kaçınılmazlığını ortaya koymaktadır. Kendisi âfete uğramış işçinin bireysel ve ailevî sorunlarını kısa vadede çözebilecek olanlarının sayısını tespit bile imkânsız şu anda. Her fabrika kendi işçisinin hasar ve kayıplarını araştırarak çözümler konusunda kamuoyunun önünü açabilir. Şüphesiz diğer kurumlar da aynı yolu izlemelidir.

"Deprem ve istihdam" kelimelerinin yanyana getirilmesinin "olumsuzluğu vurgulamak" isteğimizden kaynaklandığını söylemeliyiz. Depremlerin hasarlarının kaldırılmasının zorlukları, en az bir yıllık bir süreci kapsıyor. Ve bu durum, üretim aksamalarını zarûrî kılıyor. Üretim aksamalarının birçok iktisadî faaliyetin yanında, istihdamın da daralmasına; işçi hakedişlerinin ödenmesinde gecikmelere sebep olacağı biliniyor. Ancak deprem, suistimal edilmemelidir.